ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 80

Гигроскопиялық ылғалдық

Гигроскопиялық ылғалдық - заттың ауадағы бу түріндегі суды денесіне тартып, ылғалдануы. Алдымен су молекулалары зат бетіне адсорбцияланып, біртіндеп сіңіп, капиляр түтікшелерде бірігеді.

Гидравликалық транспорт

Гидравликалық транспорт - сумен тасымалдау - пайдалы қазындыларды немесе бос жыныстарды су ағынымен тасымалдау. Су ағыны құбырда насостардың көмегімен қысым жасау арқылы жасалады, ал науадағы жынысты су өз ағынымен тасымалдайды, кейде су ағынының ...

Гидравликалық қозғалтқыш

Гидравликалық қозғалтқыш - су ағынының кинетикалық энергиясын біліктің механикалық энергиясына айналдыратын машина.

Гидраргиллнт

Гидраргиллнт - А13. Минералдың аты грекше екі сөздіц түбірінен қ ұралған: гидро - су, аргиллос - ак саз. Химиялық құрамы: А12 03 65.4%, Н2 0 34.6%. Баскаша айт- қанда алюмннийдіц сулы тотығы. Қоспалары: Ғе2 03, Ga2 0 3. Гидраргиллиттің суы кемдеу ...

Гидрат су

Гидрат су минералдарда түрақсыз мөлшерде болады. Су молекулалары минералдың кристалдық торының бос кеңістігіндеқатты күйде орналасады. Олар тордың кұрылысына қатыспайды, суды бөліп шығару минералдың қүрылымына әсер етпейді, тек оның физикалық қас ...

Гидридтер

Гидридтер – сутектің металдармен немесе өзімен салыстырғанда электр терістігі төмен бейметалдармен қосылыстары. Олар жай немесе бинарлы Г., кешенді және интерметалдық қосылыстар Г-і болып ажыратылады.

Гидроакустикалық барлау

Гидроакустикалық барлау - кеме, торпеда және басқа да осыларға сәйкес объектілермен шағылыстырылған немесе сәулеленген акустикалық ауытқуларды талдау, тіркеу және кабылдау жолында гидроакустикалык құралдар көмегімен қарсылас туралы мәліметтер таб ...

Гидроакустикалық бүркеніш

Гидроакустикалық бүркеніш - сүңгуір қайықтар мен су үсті кемелерінін жүйелері мен механизмдерінің діріл акустикалық сипаттама деңгейін төмендетуге арналған шаралар кешені. Ол дыбыс өткізбейтін және дыбыс тартатын құралдарды колдану, сүңгуір қайық ...

Гидроакустикалық станция

Гидроакустикалық станция - теңіз нысаналарын іздеуге, табуға және саралауға, оларға дейінгі қашықтық пен бағытты анықтауға қатысты басқару, кемелер арасындағы байланыс аспаптарына қажет мәліметтер беруге, қарсыластың гидроакустикалық құралдарына ...

Гидроаэромеханика

Гидроаэромеханика – механиканың сұйықтықтың, газ тәрізді ортаның тепе-теңдігі мен қозғалысын және олардың бір-бірімен әрі өздері орай ағатын қатты денелермен өзара әсерлесуін зерттейтін бөлімі. Гидроаэромеханика - сұйық және газ тәрізді ортаның қ ...

Гидроборацит

Гидроборацит – бораттар класының тізбекті тобына жататын минерал. Хим. формуласы СаМg 3 2., құрамында 49.5% В 2 О 3 бар. Моноклиндік сингонияда кристалданып, ине, талшық, сферолит, жұлдызша түріндегі агрегаттар құрайды. Түсі ақ немесе түссіз, қыз ...

Гидрогеодинамика

Гидрогеодинамика - жер қыртысын құрайтын таужыныстардағы жер асты суларының табиғи және техногендік факторлардың әсерімен қозғалуын сандық жағынан зерттейтін гидрогеология ғылымының бір саласы.

Гидрогеологиялық алаптар

Гидрогеологиялық алаптардың пішіні мен өлшемдері әртүрлі.Мысалы, өлшемдері өте үлкен алаптар - Каспий маңы немесе Батыс Сібір алаптары,олардың аумағына бірнеше шағын мемлекет сыйып кете алады. Таулы және тау алды аудандарындағы гидрогеологиялық а ...

Гидрогеологиялық аудан

Гидрогеологиялық аудан - жер асты суларының белгілі бір түрінің қалыптасу жағдайларының ұқсастығымен сипатталатын геологиялық құрылымның бөлігі. Мұндай аудандардың жер асты су балансы жекелей, дербес жасалады. Синонимі: гидрогеологиялық құрылым.

Гидрогеологиялық аудандастыру

Гидрогеологиялық аудандастыру – жер қыртысын геологиялық және гидрогеологиялық ерекшеліктерге, жер асты суларының пайда болу, таралу, алмасу жағдайларына қарай біртектес табиғи аудандарға бөлу. Гидрогеологиялық аудандастыру арнаулы және жалпы Гид ...

Гидрогеологиялық цикл

Гидрогеологиялық цикл - жер асты суларының қалыптасу барысындағы теңіз трансгрессиясынан басталып, одан кейінгі регрессиясының аяғына дейін созылған уақыт аралығы. Бұл уақыт ішінде жер асты суларының бұрынғы кезде қалыптасқан бір түрі жаңа, басқа ...

Гидрогеологияның мұнаймен, газбен қанығу мүмкіндігі

Гидрогеологияның мұнаймен, газбен қанығу мүмкіндігі. Аталған кендер негізінен кайнозой және мезозой түзілімдерінен, өте сирек палеозой қабаттарынан өндіріледі. Әлемдік мұхиттың қайраң және континенттік баурай өңірінен, су алабының 2000 метрге дей ...

Гидрографикалық барлау

Гидрографикалық барлау - теңіз әскери қимылдар театрының белгілі бір аудандарының навигациялық гидрографикалық және гидрологиялық ерекшеліктері туралы мәліметтер табу. Оны гидрографикалық қызметтер жоспарлап орындайды. Гидрографикалық барлауға су ...

Гидрографиялық кеме

Гидрографиялық кеме - теңіздерде, өзендерде және көлдерде гидрографиялық жұмыстар жүргізуге арналған кеме.

Гидрографиялық тор

Гидрографиялық тор - қандай да бір аумақтағы табиғи жолмен пайда болған құрлықтағы ағын сулар мен суқоймалардың және бөгевдердің жиынтығы. Гидрографиялық тор өзендер торының жиілік, көлділік және батпақтану коэффициенттерімен сипатталады. Гидрогр ...

Гидрографиялық қызмет

Гидрографиялық қызмет - мұхиттарда, теңіздерде, көлдерде, бөгендерде, каналдарда кеме жүзудің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ұйым. Теңіз бен өзен флоттары бар дүние жүзінің барлық мемлекеттерінде құрылған. Гидрографиялық қызмет кеме жүзудің арна ...

Гидродинамикалық белдем

Гидродинамикалық белдем - жерасты суларының қоректену, қозғалу және сылбырлану жағдайларының бір-біріне ұқсастығымен сипатталатын гидрогеологиялық қима бөлігі.

Гидродинамикалық кедергі

Гидродинамикалық кедергі - дене сұйықта немесе сығылмайтын газда қозғалғанда, сонымен бірге газ немесе сұйықтың каналда аққан кезінде пайда болатын күш.

Гидродинамикалық түйіспейтін мина

Гидродинамикалық түйіспейтін мина - кеме қозғалысынын әсерінен су қысымы өзгергенде гидродинамикалық жарғышы іске қосылатын түйіспейтін мина. Қысымның газ немесе сұйықтық релесі гидродинамикалық өріс қабылдағыштары болып табылады.

Гидроксидтер

Гидроксидтер – құрамында бір немесе бірнеше гидроксил тобы бар бейорганикалық заттар. Әдетте оларды негіздер деп атайды. Г-ді периодтық кестедегі барлық металдар түзе алады, мыс., KOH, Ca2, Cu2, Tі3, т.б.

Гидроксил

Гидроксил - су қалдығы, бір валентті радикал, атомдар тобы. Табиғи түзілімдер ішінде гидроксилдер су молекуласының, қаныққан тотықтардың, негіздердің және оттегін кіріктіретін қышқылдардың құрамында ұшырасады. Гидроксилсіздену - гидратсыздану реа ...

Гидрологиялық аспаптар

Гидрологиялық аспаптар - құрлық суының гидрологиялық режімінің элементтерін байқауға арналған техникалық жабдықтар. Гидрологиялық аспаптар тобына су өлшеуіш тақташа, беттік және терендік қалтқылар мен зырылдауыктар, гидрометриялық қондырғылар, бұ ...

Гидрологиялық болжамдар

Гидрологиялық болжамдар - құрлық гидрологиясының бөлімі. Өзен- дерде, колдерде немесе бөгендерде жүретін қандай да бір процестердің дамуын алдын ала ғылыми болжаумен және олардың пайда болу мерзімін анықтаумен айналысады.

Гидрологиялық режімнің зоналылығы

Гидрологиялық режімнің зоналылығы - жалпы географиялық зоналылықтың салдары ретінде Жердегі жеке географиялық зоналар бойынша болатын жер үсті және жер асты сулары режімінің занды түрде өзгеруі. Горизонтальдық және вертикальдық деп бөледі.

Гидрологиялық сипаттамалар

Гидрологиялық сипаттамалар - өзен алаптарының гидрологиялық режімінің элементтері мен морфологиялық ерекшеліктерінің сандық көрсеткіштері.

Гидрологиялық тор

Гидрологиялық тор - қандай да бір аумақ ауқымындағы гидрологиялық режімді зерттеу және бақылау үшін орналастырылған гидрологиялық стансалар мен постардың жиынтығы.

Гидролокатор

Гидролокатор, гидролокациялық станса – суға толық не жартылай батырылған нысандарды табуға және олардың координаттарын анықтауға арналған гидроакустикалық станса.

Гидролокациялық станция

Гидролокациялық станция - теңіздегі объектінің орналасқан орнын дыбыс сигналының бару, қайту уақыты аркылы анықтауға арналған құралдар мен механизмдер кешені. Қазіргі гидролокациялық станция кез келген су асты объектілерін тауып, оның координатта ...

Гидрометеорологиялық жағдай

Гидрометеорологиялық жағдай - әскери-теніз флоты күштері мен әскерлерінің түрлерін қолдануға әсер ететін және белгілі бір жағдайлар туғызатын белгілі аудандағы теңіз жағдайы мен ауа райы элементтерінің жиынтығы.

Гидрометеорологиялық тор

Гидрометеорологиялық тор - гидрометеорологиялық орталықтың қарауындағы барлық обсерваториялар, стансалар, пункттер және күзеттер жиынтығының шартты атауы.

Гидрометеорологиялық қамтамасыз ету

Гидрометеорологиялық қамтамасыз ету - әскерлер мен флот күштерін пайдалану, кару мен техниканы колдану тиімділігін арттыру, авиация ұшуының және кемелер жүзуінің кауіпсіздігін камтамасыз ету мақсатында ұрыс қимылдары ауданындағы гидрологиялық жән ...

Гидрометеорологиялық қызмет

Гидрометеорологиялық қызмет - көп мемлекеттердін қарулы күштеріндегі арнайы қызмет. Оның міндеті штабтар мен әскерлерді қазіргі және күтілетін гидрометеорологиялық жағдай туралы, сондай-ак оның әскерлер қимылына әсер ету дәрежесі, қаруды қолдану ...

Гидрометеорологиялық құралдар

Гидрометеорологиялық құралдар - жерде болып жатқан физикалық процестер мен құбылыстарды бағалау мақсатында жердің атмосферасы және гидросферасының параметрлері мен сипатгамасын анықтауға арналған аспаптар және құрылғылар. Ол әскерлер мен флот күш ...

Гидромеханика

Гидромеханика - сұйықтардың тепе-теңдік және қозғалыс заңдылықтарын, олардың өздері шайып жатқан қатты денелермен өзара байланысын зерттейтін ғылым саласы, механиканың бір тарауы. Гидромеханика гидродинамика және гидростатика болып екі түрге бөлі ...

Гидроним

Қарасор Карасор Karasor - қарасораң. Балқаш Балкаш Balkash - батпақты, томарлы жер, батпақ. Каспий теңізі Каспийское море The Caspian Sea - каспийлер теңізі. Қорғалжын Коргалжын Korgalzhyn - моңғол тілінен - "қорғасынды көл". Теңіз Тениз Teniz - ...

Гидропневматикалық аспа

Гидропневматикалық аспа - қысылған газ және серпінді элемент онымен әрекеттесетін сұйықтық табылатын, қысымы реттеле алатын көліктің құрал доңғалағының аспасы болып табылады.

Гидропневматикалық жетек

Гидропневматикалық жетек - көлік құралдарының тежегіш механизмдеріне сұйықтық арқылы күш берілетін және энергияның пневматикалық көзі бар аралас тежегіш жетек.

Гидростатикалық нивелирлеу

Гидростатикалық нивелирлеу - қатынаспалы ыдыстардағы сұйықтықтың бір деңгейде болу заңдылығына негізделген нүктелердің биіктік айырымын анықтаудың әдісі.

Гидростатикалық тепе-теңдік

Гидростатикалық тепе-теңдік. Қосымша сырт жағдайлар әсер етпеген сұйық қабатында қалыптасатын тепе-теңдік. Бұл тепе-теңдікті қамтамасыз етуде сұйық қабатының өзіне тән күштер араласады, олар - сұйықтың дербес беткі қабатында туындайтын капиллярлы ...

Гидротазалау

Гидротазалау – мұнай өнімдерін тазалау мақсатында оған 250 – 420°С температура мен 2 – 5 МПа қысымда катализатор арқылы сутекпен әсер ету процесі. Оның нәтижесінде мұнай өнімдеріндегі қоспалар гидрогенолизге ұшырап, көмірсутектер мен оңай ұшатын ...

Гидротермалы ерітінділер

Гидротермалы ерітінділер - жер қыртысының қимасындағы айналымында минералды заттардың қозғалыстарына және түзілуіне жағдай жасайтын, көбінесе газдармен қаныққан ыстық сулы ерітінділер. Гидротермалы ерітінділер құрамындағы газ мөлшерінің барынша ө ...

Гидротермалық

Гидротермалық - Жер қыртысына кіріккен магмалармен тығыз байланыста қалыптаса отырып, жоғары шапшыған ыстық су ерітінділеріне байланысты қолданылатын термин. Геологиялық әдебиетте әдетте "Гидротермалық ерітінділер", "Гидротермалық процесс" және " ...

Гидротермалық граниттену

Гидротермалық граниттену - эпизона жағдайында төменгі температура мен қысымда ерітінділердің әсерінен құрамы гранитке ұқсас түзілімдердің қайта кристалдануы мен жинақтама кристалдануынан гранитоид құрамды таужыныстардың қалыптасу процесі.

Гидротермалық процестер

Гидротермалық процестер - тау жынысытың жарықтары мен кеуектерінде қойнаулық ыстық ерітінділер есебінен жаңа минералдардың қалыптасу процестері. Бұл ыстық ерітінділер бұрыннан бар минералдарға химиялық тұрғыдан әсер етуі, сөйтіп жаңа қалыптасқан ...

Гидротермалық-шөгінді (стратиформтық) кенорындар

Бұл топқа жаралуы гидротермалың-шөгінді болуы ықтимал кенорындар жатады, біраң олар стратиформдық терминімен генезисінің тольщ анықталмағандығы салдарынан аталған. Қарастырылып отырған кенорындардың жаралуына қатысты бірнеше гипотеза бар. Кейбір ...