ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 76

Генеалогиялык ағаш

Генеалогиялық ағаш - ата тілдердің тіл семьяларына, топтарға бөлінуін бұтақты ағаш түрінде А.Шлейхер бейнелеп жасаған модель. Генеалогиялык теория - тілдердін шығу тегі туралы теория. Ол бойынша әр бір тіл бір кезде өмір сүрген тілдің кейін өзгер ...

Генерал

Генерал - Қарулы Күштердегі жоғары сардарлар құрамындағы әскери қызметкерлерге берілетін атақ. Генерал шені тұңғыш рет Францияда 16 ғасырда, Ресейде 17 ғасырдың аяқ кезінде қолданыла бастады. І Петр генерал атағын жоғары дәрежедегі әскери қызметк ...

Генеративтік лингвистика

Генеративтік лингвистика - 20 ғасыр 50 - 60 жылдарында Н. Хомский идеяларының ықпалымен тіл білімінде пайда болған формалды бағыттардың бір тармағы. Генеративтік лингвистика тілдегі белгілі бір типтің формалды үлгісін жасауға негізделген. Генерат ...

Генетикалық морфология

Генетикалық морфология - 1) бедердің пайда болуы мен дамуын зерттейтін геоморфологияның бөлімі. Синонимі - Морфогенез; 2) геологиялық құрылымына байланысты морфологиялық ландшафтылардың тарихын зерттейтін геоморфологияның бөлімі.

Геннадий Васильевич Осипов

Геннадий Васильевич Осипов - Ресей әлеуметтанушысы. Кеңес Одағы кеңістігінде алғашқы әлеуметтанулық зерттеулер жүргізуді ұйымдастырды. Әлеуметтанудың теориялық-методологиялық мәселелерімен, әлеуметтанулық зерттеулер жүргізуде математикалық әдісте ...

Геннадий Николаевич Матросов

Матросов Геннадий Николаевич – экономист, саясаттанушы. Петропавл мемлекеттік педагогикалық институтын, КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясын бітірген. Бурабай ауданы комсомол комитетінде, Көкшетау қалалық және облыстық комсомол, партия ...

Геннадий Фадеевич Шляпин

Геннадий Фадеевич Шляпин - 2-дүниежүзілік соғысқа қатысушы, гвардия полковнигі, полк командирі. Орыс. Аграрлық- индустриялық техникумды бітірген. Қазалы МТС-ында, Осо авиахим облыстық кеңесінде жұмыс істеген. Кеңес әскері қатарында 1934-36, 1939- ...

Геннадий Юрьевич Вальдберг

Геннадий Юрьевич Вальдберг – прозаик, эссеист, компьютерлік графика маманы. 1947 жылы 20 наурызда Легница қаласында дүниеге келген. 1968 жылдан бастап әңгіме жаза бастайды. Мәскеулік "Спектор" әдеби тобының белсенді қатысушысы болады. 1976 жылы М ...

Генри Манчини

Манчини Генри, американдық композитор. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары әскери-әуе жұмыс қызметінде Глен Миллермен танысып, соғыстан кейін аранжировщик және пианист ретінде оның оркестріне қызметке тұрды. "Питер Ганн" Peter Gunn; 1958 телехикаяс ...

Генри Томас (музыкант)

Генри Томас – музыкант, автор, блюз орындаушысы. XIX ғасырдың соңы және XIX ғасырдың басында қайыр тілеп күн көрген, қара нәсілді көше музыканты болған. 1927-1929 жылдар аралығында 23-ке жуық ән жазған. Әндерін гитарада орындаған. Елге таралған ә ...

Генри Уильям Эллингем

Генри Уильям Эллингем – Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан ардагер. 2009 жылдың 19 маусымынан өмірінің соңғы күніне дейін тіркелген әлемдегі ең ұзақ жасаған адамдардың бірі. 2007 жылдың 13 ақпанында Ұлыбританияның екінші, ал Еуропаның үшінші е ...

Генрих Александрович Майоров

Генрих Александрович Майоров – совет балет әртісі, балетмейстер. 1976 жылғы КСРО-да Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Ресейдің Бурятиядағы еңбегі сіңген өнер қайраткері. 1957 жылы Киев хореография училищесін бітірген. 1967-1972 жылдарда Ленинград ...

Генс Григорий Федорович

Генс Григорий Федорович 1782–1845ж. – Ресей империясының генерал-майоры, қазақ даласын зерттеуші. 1807 ж. Санкт-Петербургтегі әскери-инженер. корпусты бітірген соң Орынборға қызметке жіберіледі. 1820 жылдан Орынбор корпусының инженерлер тобының б ...

Геоантиклиналь

Геоантиклиналь - геосинклиналь аумағындағы жер қыртысының ұзақ уақыт баяу көтерілген бөлігі. Оның ені мен ұзындығы ондаған, жүздеген км-ге жетеді. Г. кейде бірнеше геол. кезең бойы дамиды. Геосинклиналь дамуының ақырғы сатыларында Г. қатпарлықтар ...

География саласының терминдері

Қазақстан Республикасы Өкіметінің жанындағы Мемлекеттік терминологиялық комиссияның мәжілісінде бекітілген терминдер. 2000 жылғы 25 қаңтардағы, 2005 жылғы 20 сәуiрдегi және 2005 жылғы 14 шiлдедегi мәжiлiсiнде бекiтiлген сөздер мен сөз тiркестерi.

География факультеттері

География факультеттері - шаруашылық саласына маман-географтар, орта мектептерге мұғалімдер, жоғары оку орындарына окытушылар даярлайтын университеттердің бөлімшелері. Қазақстан Республикасы бойынша Алматы, Жезқазған, Өскемен, Қызылорда, Петропав ...

География ғылымының терминдері

Аккумуляциялық процесс - су, жел, т.б. өсерінен өр түрлі бос жатқан минерал шөгінділері мен оргектарникалық тұнбалардың бір жерге жиналуы, үйілуі. Аллювий - үйінді жыныстардың өзен суымен шайылып, өзен арналарына жиналатын шөгінді. Альпілік текто ...

Географиядағы кеңістік талдау

Географиядағы кеңістік талдау - кеңістіктік кұрылымдарды зерттеумен байланысты географиялық зерттеулердің талдау әдістерінің жиынтығы. Мұндай әдістердің негізгі топтары: кеңістік-сандық әдістер, статистикалық әдістер; алғашқы үлгілер; топологиялы ...

Географиядағы орын

Географиядағы орын - аумақтың географиялық орнымен сипатталатын және Жердің барлық қалған бетіне қарама-қарсы қойылатын телімі; кеңістіктік ұғымдар арасында ең қарапайым жопе генетикалық бастапқы ұғым. Бұл жағдайда ол біртұтас, біртекті және бөлі ...

Географиялық атаулардың транскрипциясы

Географиялық атаулардың транскрипциясы - географиялық атауларды анықтау және оларды карталар мен мәтіндерде беру үшін әр ұлттық әліпби құралдарымен жазу. Географиялық атаулардың транскрипциясы көп ұлтты мемлекеттерде жиі кездесетін, белгілі бір г ...

Географиялық атластар

Географиялық атластар - біртұтас шығармалар ретінде жалпы бағдарлама бойынша жасалған географиялық карталардың жүйелі жинақтары. Географиялық атластар әр түрлі және олар аумақтық қамтуы, мазмұны, тақырыбы бойынша бөлінеді. "Атлас" деген атауды Фл ...

Географиялық ашылымдар

Географиялық ашылымдар - жаңа географиялық нысандарды немесе географиялық зандылықтарды табу. Географияның дамуының алғашқы кезеңдерінде жаңа географиялық нысандар көп ашылды. Олар жер бетінің картасын жасау процесімен ажыраспайтын байланыста бол ...

Географиялық бойлық

Географиялық бойлық - географиялық координаталардың бірі; бастапқы меридиан жазықтығы мен осы нүктеде не тіктеуіш сызық - астрономиялық бойлық арқылы не жер эллипсоидінің бетіне нормаль - геодезиялық бойлық арқылы өтетін меридиан жазықтығының ара ...

Географиялық болжам

Географиялық болжам - табиғи ортаны тиімді пайдалану жөнінде шешімдер қабылдау үшін оның жай-күйі мен даму беталысы туралы ғылыми негізделген пікірлер әзірлеу. Географиялық болжамдар салалық және кешенді болуы мүмкін; аумақтық қамтуы бойынша - ға ...

Географиялық ендік мен бойлықты анықтау

Географиялық ендік мен бойлықты анықтау - географиялық ендік берілген жердегі әлем полюсінің биіктігі бойынша бірнеше әдіспен анықталады. Олардың ішіндегі ең көп қолданылатыны - поляр маңындағы кез келген бір жұлдыздың жоғарғы және төменгі кульми ...

Географиялық зерттеу әдістері

Географиялық зерттеу әдістері: Қазіргі физикалық география әдістері: Табиғи аумақтық кешеннің ТАК кеңістіктік-уақыттық құрылымын зерттеу; ресурстық әлеуетті бағалау; мәдени ландшафтық және т.б. жобалау. Қолданбалы кешенді физикалық-географиялық з ...

Географиялық зоналар

Географиялық зоналар, табиғи зоналар - географиялық қабықтың біршама ірі бөлімшелері, географиялық белдеулердің термиялық жағдайлары мен ылғалдылығы шамалас бөліктері; жер бетінің физикалық-географиялық бөлінуіндегі ең жоғары сатыларының бірін тү ...

Географиялық зоналылық

Географиялық зоналылық - Жердің географиялық қабығының бөлшектенуінің заңдылығы. Бүл Күн сәулесі энергиясының ендіктер бойынша таралуынын сипатына және ылғалдануыпың біркелкі еместігіне сәйкес географиялық белдеулер мен зоналардың бірізді және ан ...

Географиялық кеңістік

Географиялық кеңістік, геокеңістік - географиялық қабықтың ауқымында географиялық нысандар мен құбылыстардын болу пішіні; нақты бір аумақта орналасқан және белгілі бір уақыт ішінде дамып келе жатқан географиялық нысандар арасындагы қатынастардың ...

Географиялық координаталар

Географиялық координаталар - жер бетіндегі белгілі бір нүктенің экватор мен бастапқы меридианға қатысты орнын анықтайтын, ендік және бойлық деп аталатын бұрыштық шамалар.

Географиялық мекемелер

Географиялық мекемелер - географиялық ғылым саласында ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізетін ғылыми мекемелер. Қазақстанда басты географиялық мекеме - Қазақстап Республикасының Білім және ғылым министрлігінің География институты. Ол өзінің атқарымы ...

Географиялық нысан

Географиялық нысан - белгілі бір географиялық орны, географиялық координаталары бар және географиялық шекараларымен ерекшеленген жер бетіндегі жиынтықтар.

Географиялық патология

Географиялық патология - адамдардың, жануарлар мен өсімдіктердің жергілікті табиғи жағдайлармеп байланысты ауруларын зерттейтін ғылым саласы. Географиялық патология медициналық географиямен, халық географиясымен, демографиямен, экологиямен, нозог ...

Географиялық сипаттау

Географиялық сипаттау - географиялық зерттеулер мен олардың нәтижелерін баяндайтын тарихи дәстүрлі әдіс; 2) белгілі бір аумақты географиялық талдаудың бастапқы кезеңдерінің бірі және одан кейінгі барлық зерттеу кезеңдерінің қажетгі алғы шарты. Же ...

Географиялық фактор

Географиялық фактор - қарқындылық дәрежелерінің негізі мен реттеушісі әсер орнының географиялық жағдайы, географиялық қабығы болып табылатын факторлар кешені.

Географиялық цикл

Географиялық цикл, геоморфологиялық цикл, эрозия циклі - бедер пішіндерінің бірізді занды ауысымы. Осы ауысымның нәтижесіндс алғашында тегіс бедер, негізінен, тектоникалық көтерілу әсерінен қатты тілімденген таулы бедерге айналады. Бұдан кейінгі ...

Географиялық шекаралар

Географиялық шекаралар - 1) өзара тек бір нышанмен ғана болса да ерекшеленетін көршілес кеңістіктік түзілімдерді бөліп тұратын сызықтар немесе өтпелі өңір; 2) географиялық қабықтың жекелеген қабаттары арасындагы бөлу беттері - вертикаль қималарда ...

Географиялық қабық

Географиялық қабық ландшафттық қабық, эпигеосфера - атмосфера, литосфера, гидросфера және биосфера қабаттарының бір-бірімен тығыз байланыста болатын ортасы, яғни адамзаттың іс-әрекеті өтетін жердің беткі қабығы. Географиялық қабықтың негізгі ерек ...

Географиялық құрамдас бөліктер

Географиялық құрамдас бөліктер, ландшафтының құрамдас бөліктері - ландшафт пен географиялық қабықтың негізгі бөліктері: жер қойнауы, бедері, ауа массалары, жер беті және жер асты сулары, топырақтар, өсімдік жамылғысы мен жануарлар дүниесі, яғни л ...

Географиялық өріс

Географиялық өріс, географиялық нысанның өрісі - белгілі бір географиялық нысанның басқа нысандар мен құбылыстарға ықпал ету ареалы. Нысанының өзіішік физикалық кеңістігі, Географиялық өріспен бірге жиынтығы оның географиялық кеңістігін құрайды.

Геодезия

Геодезия - Жердің пішіні мен мөлшерін, қабылданған координаттар жүйесіндегі нүктелер орнын анықтаудың әдістері мен тәсілдерін зерттейтін, жер бетінің планы мен картасын салу, жер бетіндегі өлшеулерді жүргізумен айналысатын Жер туралы ғылымдардың ...

Геодезияда қолданылатын координаталар жүйесі.

Кеңістік координаттар жүйесі. Жер бетіндегі нүктелердің орнын оның координаталары, яғни алынған координаталар жүйесінің бастапқы жазықтары мен сызықтарына қатысты ізделіп отырған нүктелерді сипаттайтын шамалар арқылы анықтайды. Геодезияда колданы ...

Геодезиядағы проекциялау әдісі және биіктік жүйесі

Геодезиядағы проекциялау әдісі және биіктік жүйесі Жер бетін планға немесе картаға түсіруде сызба геометриясында оқып-үйренген проекциялау әдісі кеңінен қолданылады. Жердің физикалық бетіндегі нүктелердің орны эллипсоидтың бетіне нормаль болып ес ...

Геодезиялық азимут

Геодезиялық азимут - байқау нүктесінің геодезиялық меридианы жазықтығымен байқау нүктесіндегі референц-эллипсоид бетіне нормаль және осы бағыт арқылы өтетін жазықтыкпен түзілетін екі жақты бұрыш; меридианный солтүстік бағытынан сағат тілінің жүрі ...

Геодезиялық аспаптар

Геодезиялық аспаптар - тиянақты геодезиялық тораптарды құру жұмыстарында, инженерлік құрылыс және эр түрлі съемкалық жұмыстар жүргізгенде қолданылатын аспаптар.

Геодезиялық астрономия

Геодезиялық астрономия – практикалық астрономияның астрономиялық бақылаулардың нәтижелерін геодезиялық және картографиялық жұмыстарда қолдану әдістерін зерттейтін бөлімі. Геодезиялық астрономия - астрономиялық бакылаулар нәтижелерін геодезиялық ж ...

Геодезиялық базис

Геодезиялық базис - жергілікті жердегі екі нүкте "расындагы жоғары дәдікпен влшенген жене триангуляция қабырғаларының ұзындығын анықтауға пайдаланылатын арақашыктық. Геодезиялық тораптын класында базистер ұзындығы 5 км-ден кем болмайды және инвар ...

Геодезиялық биіктік

Геодезиялық биіктік - жер бетіндегі мәлім нүктеден референц-эллипсоид бетіне дейінгі қашықтық немесе нүктенің геоид бетінен биіктігі. Геодезиялық биіктік нүктенің абсолют биіктігі мен осы нүктедегі биіктіктер аномалиясының қосындысы ретінде анықт ...

Геодезиялық бойлық

Геодезиялық бойлық - Жер бетіндегі белгілі бір нүкте арқылы өтетін геодезиялық меридиан жазықтығы мен бастапқы меридиан жазықтығы арасындағы екі жақты бұрыш.

Геодезиялық гравиметрия

Геодезиялық гравиметрия - геодезияның ғылыми және практикалық мәселелерін шешуде Жердің ауырлық күші, гравитациялық өрісін сипаттайтын шамаларды өлшеу, оларды Жер пішінін анықтауға пайдалану туралы геодезияның бір саласы. Жердің гравитациялық өрі ...