ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 65

Бұзбаша

Бұзбаша - құнан шығар інген. Мұндай тайлақ жасынан өткен ұрғашы түйені кейбір өңірлерде бүлдіршін, бұзбаша деп қатар атай береді. Байырғы кезде мал баққан, бірді-екілі түйесі бар шаруалар бұзбашаны жетілген ұрғашы түйе қатарына санап, бураға қолд ...

Бұзылысты астасу

Бұзылысты астасу Таужыныстардың алғаш түзілімдену сәтінде немесе сол сәтке іле-шала жалғасқан мерзім аралығында қалыптасқан астасу пішінінен айырмашылықтары бар астасу пішіні. Мұндай өзгерістердің сан түрлі себептері болуы мүмкін, олардың бастыла ...

Бұзып өту учаскесі

Бұзып өту учаскесі - кұраманың, бөлімнің шабуыл шебінің бір бөлігі. Онда қарсылас қорғанысын бұзу максатында әскердің негізгі күші жинақталады. Қолбасшы немесе аға басшы операция алдында қарсылас қорғанысының сипатын және оны бұзып-жаруға қажетті ...

Бұзып өтуді дамыту

Бұзып өтуді дамыту - белгілі-бір оперативтік бағыттағы карсыластың басты күшін толық талқандау жолымен ірі табыстарға жету максатында тактикалық бұзып өтуді оперативті бұзып өтуге айналдыру. Бұзып өтуді дамыту дегеніміз - оперативтік сипатгағы әр ...

Бұзырбаев атындағы көше (Алматы)

Көшеге мемлекет қайраткері, көрнекті журналист Ғабдолла Оразбайұлы Бұзырбаевтың есімі берілген. Бұзырбаев Ғабдолла Оразбайұлы Новосібір облысы Утеч селосында дүниеге келген. 1941 ж. Қазақстан Компартиясы ОК хатшысы міндетін атқарған. Көше Медеу а ...

Бұзықтөбе

Бұзықтөбе - ортағасырлық қала. Түркістан облысы Шелек ауылының солтүстік-батысында. Ертедегі егіншілердің қонысы ретінде қалыптасып, VI - VIII ғасырларда қалаға айналған. X ғасыр шамасында Бурук деп аталған. Ортағасырлық автор әл-Мақдисидің жазба ...

Бұзықтөбе суландыру каналы

Бұзықтөбе суландыру каналы, Отырар ауданы, Ақтөбе бөлімшесінің шығысында 3 км жерде. 1988 жылы Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музейінің қызметкерлері анықтаған. Канал қалашық тұрғындарын және оның төңірегіндегі қоныс-жайларды сумен қамтам ...

Бұйра жартастар

Бұйра жартастар - мұздық қозғалғанда, мұз өңдеп кеткеп қатты жыныстардан тұратын жартастар; олардың мұз сырғып келген жағындағы беті көлбеу, тегістеліп қашалған да, қарама-қарсы жағы тік не кедір-бұдыр болады. Бұйра жартастар - жылжыған мұздықтар ...

Бұйрық

Бұйрық - 1) Басқару актісі. Мемлекеттік органдардың, мемлекеттік емес ұйымдардың, сондай-ақ коммерциялық, коммерциялық емес құрылымдардың қызметінде қолданылады. Құқықтық болмысына қарай Бұйрық басқарудың нормативтік және индивидуалдық актілері б ...

Бұйрықты сөйлем

Бұйрықты сөйлем - қимыл-әрекетке итермелу мақсатында айтылған сөйлем. Бұйрықты сөйлем көбінесе ауызекі тілге тән. Бұйрық мағынасы әр түрлі реңкте білдіріледі: егер бұйыру қатал талап мағынасында жұмсалса, дауыс көтеріңкі айтылады, ал өтініш, тіле ...

Бұйырғын

Бұйырғын - алабұта тұқымдасына жататын бұта, бір жылдық немесе көп жылдық өсімдіктер. Қазақстанның қуаң дала және шөлейт өңірлерінде 17 түрі кездеседі. Бұйырғын Қазақстанда Каспий, Арал теңіздерінің аралығында, Үстіртте, Маңғыстау түбегіде, Бетпа ...

Бұйық

Бұйық - киізден тігілген аяқ киім. Қонышы қысқа болады. Аяқ жылы жүруі үшін етіктің сыртынан киеді. Бұйықты көбіне жылқышылар қыста, түнгі күзетке пайдаланады. Оны Қазақстанның кей өңірлерінде" ұйық” деп атайды.

Бұлан қаған

Бұлан - Хазар қағанатының қағаны. Бұлан Кавказ жеріне ішкерілей енген араб әскерлеріне қарсы күрес жүргізді. Бірақ оның бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. 727 ж. араб қолбасшысы Хабиб ибн Маслам Бұланға ойсырата соққы бергеннен кейін Хазар қағанатын ...

Бұланай

Бұланай - аңыз-ертегілердегі тау. Абай өзінің "Біраз сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы" деген тарихи еңбегінде Шыңғыс қолына қосылған қазақтардың Азияға тереңдей кіргенін халық арасындағы мақал-мәтелдер арқылы дәлелдемек болады: "Себебі қаз ...

Бұланты көшесі (Астана)

Бұланты көшесі - бұрынғы атауы – И.Мичурин көшесі. Бұланты көшесі Қарасай батыр көшесінен басталып, Конституция көшесінде аяқталады. Ұзындығы – 404.6 м.

Бұлаудай

Сөз мағынасы қазіргі түсінігімізде көп жылағандықтан, беттің не көздің ісіп кетуі. ".көзде жас, беті бұлаудай". Сөз соңындағы әркімге белгілі -дай қосымшасын есепке алмағанда сөз түбірі "бұлаудың" төркінін қарастыруға тура келеді. Рас, "бұлау" сө ...

Бұлақ басындағы оқиға

Бұлақ басындағы оқиға -"Қазақтелефильм" студиясының 2 бөлімді, ақ-қара түсті мультфильмі. Онда құстардың балапанын жыланнан қорғап, бәріне көмекке даяр тұратын, қайырымды әрі ержүрек діндар адам туралы баяндалған. Осы мультфильмде қарапайым таста ...

Бұлақтарды шегендеу

Бұлақтарды шегендеу - жер астындағы ішімдік сулар мен минеральды суларды пайдалану үшін оларды бір жерге жинап пайдалануға арналған шахта сияқты құдық немесе скважина түрінде шегендеп жасалған құрылыс. Бұлақтарды шегендеу судың текке ағуына жол б ...

Бұлт арасындағы ғылым

Бұлт арасындағы ғылым - "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 2 бөлімді, қазақ-орыс тілдеріндегі деректі фильмі. Фильм Іле Алатауындағы гляциолог ғалымдардың жұмысы жайлы. Олардың "Тұйық су" мұздағында зерттеу жүргізу кездері бақылау тәсіліме ...

Бұлтартпау шарасы

Қылмыстык іс жүргізуде - айыпталушы анықтаудан, алдын ала тергеуден немесе соттан жасырынады, не істі сотта объективті зерттеуге және талдауға бәгет жасайды немесе қылмыстық әрекетпен шұғылдануды жалғастырады деп ойлауға жеткілікті негіздер болға ...

Бұлттану

Бұлттану - бұлт қалыптасу процесі. Температураның төмендеуі мен ауадағы ылғал мөлшерінің көтерілуі нәтижесінде су буының қанығуы - бұлттану қалыптасуына қолайлы жағдай. Булттану ауаның шептік, конвективтік, толқындық және орографиялық көтерілуі к ...

Бұлттар мен тұмандардың сулылығы

Бұлттар мен тұмандардың сулылығы - бұлттар мен тұмандар түзетін судың жеке көлеміндегі бұлт тамшылары мен мұз кристалдарының массасы. Өлшем бірлігі: т/м және г/кг. Бұлттардың сулылығы оның биіктік бойынша таралуы мен уақыт ішінде өзгеруі атмосфер ...

Бұлқышев атындағы көше (Алматы)

Көшеге көрнекті жазушы, жалынды публицист, Ұлы Отан соғысы жылдарында қаруымен де, қаламымен де ел қорғаған батыр Баубек Бұлқышевтың есімі берілген. Баубек Бұлқышевтың "Өмір сүргім келеді", "Адамзатқа хат", "Шығыс ұлына хат" атты шағын жанрдағы ш ...

Бұралу бұрышы

Бұралу бұрышы. Біліктің бір қимасының қашықтықта жатқан екіншісіне сәйкес бұралуы ϕ = T l G f ; {\displaystyle \phi ={\frac {Tl}{Gf}};} мұндағы T - бұралу моменті, f - инерцияның өрістік моменті. Бұралу бұрышы радианмен өлшенеді, градусқа айналды ...

Бұралып тұрып.

"Бұралып тұрып." - Абайдың 1888 ж. жазған өлеңі. Көлемі 8 жол. 25 жыл бойы жұбын жазбай жанында жүріп, Абай шығармаларының кәусар бұлағынан еркін сусындаған, Көкбай ақын өз естелігінде: "Бойын бағып, қымтырылып, пәлен көрінем, түген көрінем деп қ ...

Бұралқы

Қазақ тілі түсіндірме сөздігінің мәліметі бойынша бұл сөздің екі түрлі мағынасы бар: Қаңғыған иесіз ит. 3. Шашкин, Ұядан ұш. Сырттан келген бұратана адам. М. Әлімбаев, 666 мақал. Қазақ тілінен басқа "бұралқы" сөзін "буралкы" тұлғасында қырғыз тіл ...

Бұрандалы тығын

Бұрандалы тығын - - бөлшектегі бұрандалы тесікті тексеруге арналған калибр бұрандалы тығынның өтетін және өтпейтін түрлері болады: өтетін бұрандалы тығын тексерілетін бұрандалы тесікке бұралып кіруі керек, ал өтпейтіні кірмеу керек.

Бұрандалы қозғалыс

Бұрандалы қозғалыс - қатты дененің түзу сызықты ілгерілемелі қозғалысы мен ілгерілемелі қозғалыс жылдамдығының векторына параллель осьтің маңайындағы айналмалы қозғалыстың қосындысынан тұратын күрделі қозғалыс.

Бұратана халық басқармасы

Бұратана халық басқармасы - Шығыс Сібірдегі бурят, саха, хакас халықтарын басқару үшін 1822 жылы 22 шілдеде құрылған әкімшілік-шаруашылық мекеме. Әрбір бұратана халық басқармасы бірнеше қонысты қамтыды. Ол округ бастығының бұйрық-жарлығы мен сот ...

Бұраушы момент

Бұраушы момент. М б бұраушы момент, сан мөні бойынша қиылған сырықтың кез келген бөлігіне әсер етеіін барлық сыртқы күштер моменттерінің алгебралық қосындысына тең: Егер сыртқы нормалі жағынан қарағандк бұраушы момент сағат тіліне қарсы бағытталс ...

Бұрмалау

Әлдебір нәрсені қолдан жасау; әлдебір шынайы нәрсені жалған, алдамшы жаймен алмастыру, саналы түрде бұрмалау. Шын нәрседей етіліп ұсынылатын мысалы, құжаттарды жалған етужасанды, қолдан жасалған зат. Қасақана мақсатпен сыртқы түрін сақтай отырып, ...

Бұрхан Жақыпбайұлы Иманбердиев

Иманбердиев Бұрхан Жақыпбайұлы – экономикалық ғылыми докторы. Шымкент педогокикалық институтын 1969 және ҚазМУ-дың аспирантурасын 1976, қазіргі ҚазҰУ бітірген. Алматы халық шаруашылығы институтында қазіргі Қазақ экономикалық университетті ассисте ...

Бұрханизм

Бұрханизм - - монғолдардың анимистік, шаманистік сенімдерінің әсерімен тек будда дегенді ғана білдірмейді, пұт атаулының баз біреуіне де бұрқан сөзін пайдаланады. Алтайдағы қазақтардың қалмақтар мен тибет елі туралы "бұтбұрқанға табынады" дейтіні ...

Бұршақ қосқан қышқылтым щи

Бұршақ қосқан қышқылтым щи. Кастрюльге шошқа еті мен бұршақ салып, үстіне су құйып, 40 минут қайнатқаннан кейін тұздалған капуста, арпа жармасын қосадьі. Дайын болғанша пісіреді. 300 г шошқа еті мен шпикке: 400 г тұздалған капуста, 200 г кептіріл ...

Бұршақбай тамы

Бұршақбай тамы - сәулет өнері ескерткіші. Ақтөбе облысы, Әйтеке би ауданы Қарабұтақ ауылының солтүстік-шығысына қарай 5 км жерде. Ескерткішті бірінші рет 1987 жылы Қазақстан ғылым академиясының Тарих, археология және этнология институтының Батыс ...

Бұршақтастар

Бұршақтастар. Геологияда: шағын ғана дөңгелек түйіршіктерден тұратын тасберіштер. Әсіресе темір, алюминий, марганец тотықтары түріндегі бұршақтастар әр түрлі жыныстар құрамында біршама жиі ұшырасады, бұлардың ірі шоғырлары бұршақтасты рудалар түз ...

Бұршақты шөптер

Бұршақты шөптер - агротехникалық және жемшөптік зор маңызы бар, біржылдық және көпжылдық бұршақ тұқымдас өсімдіктердің бір тобы. Бұған жататындар: түйежоңышқа, сераделла, беде, жоңышқа, эспарцет.

Бұршақтәрізді сиыржоңышқа

Бұршақтәрізді сиыр жоңышқа - сабағының ұзындығы 2 м-дей көпжылдық өсімдік. Дәнді дақылдардың арасында арамшөп түрінде өседі. Сабағы мен жапырағының түрпілігіне бола мұны мал онша жемейді.

Бұрылыс

Бұрылыс - заттың қозғалыс бағытының немесе қалпының өзгеруі. Басқарушы доңғалақтар арқылы бұру - көлік құралының басқарушы доңғалағын діңгек өсінің айналасында еріксіз бұру арқылы жасалатын бұрылыс. Бүйірлік бұрылыс - бұрылыс механизмінің немесе ...

Бұрылыстағы арын шығыны

Бұрылыстағы арын шығыны - сұйықтықтың ағын арнасы кенет бүрылғанда ағын өзгеріске ұшырап, құйынды аймақ қалыптасуына байланысты болатын арын шығыны. Ағын бүрылғаннан кейін біразға дейін бұрынғы бағытымен ағады да, оның ағыншасы ішкі бетінің бұрыл ...

Бұрылғыштық

Бұрылғыштық - көлік құралының бұрыла алу қабілетін сипаттау қасиеті. Статикалық бұрылу - автомобильдің қозғалыс жылдамдығының өзгеруінде де, рульдік доңғалақтың бекітілген кезінде де қозғалыс траекториясының қисықтығын өзгерте алу қабілеті. Динам ...

Бұрыштық (шоқжұлдыз)

Бұрыштық - аспанның оңтүстік жарты шарындағы шағын шоқжұлдыз. Ең жарық жұлдызының жұлдыздық шамасы 4.0-тен аспайды. Ол Сарышаян, Садақа орны, Оңтүстік Үшбұрыш және Бөрі шоқжұлдыздарының арасында орналасқан. Республиканың оңтүстік аудандарында мам ...

Бұрыштық үдеу

Бұрыштық үдеу - бұрыштық жылдамдықтың өзгеру шапшаңдығын сипаттайтын векторлық шама; - бұрыштық жылдамдық өзгерісінің осы өзгеріс өткен уақыт аралығына қатынасымен анықталатын бұрыштық жылдамдықтың өзгеруінің лездігі. Бұрыштық үдеу векторы α айна ...

Бұрыштық үйлесімсіздік

Бұрыштық үйлесімсіздік - Геологиялық көнелігі жастау қат-қабатты таужыныстардың беткі жазықтығы шайылып үлгерген көне таужыныстарды көмкеруі таужыныстардың бұл екі түрлі кешендерінің еңістену бұрыштары бір-біріне мүлдем сәйкеспейді.

Бұрғы тиеу машинасы

Бұрғы тиеу машинасы - шпур бұрғылау жұмысын механикаландыруға және қопарылған пайдалы қазындылар мен бос жыныстарды тасымалдау құралына тиеуге арналған машина. оған 1ПНБ2Э, 1ПНБ2Б, 2ПНБ2Б және басқа машиналар жатады.

Бұрғылау журналы

Бұрғылау журналы Бұрғылау ұңғымасын бұрғылау барысы түгелімен жазылып отыратын ең басты құжат. Бұрғылау нүктесінде бұрғылау шеберінің қолымен толтырылады. Бұрғылау журналы бұрғылаудың өте құңды деректік құжаты болып табылады. Ол бұрғылау жұмыстар ...

Бұрғылау кезі (мұнай)

Бұрғылау кезінде байқалатын мұнай, газ, су белгілері. Ұңғыманы бұрғылау барысында қойнауқаттың қысым жуғыштау сұйығы бағанының қысымынан артық болған жағдайда, сол жуғыштау сұйығына азмұз мұнай, газ немесе су массаларының кірігуі. Бұл жағдай бұрғ ...

Бұрғылау машиналары

Бұрғылау машиналары - тау жыныстарында ұңғылар мен шпурлар бұрғылайтын машиналар. Бұрғылау машиналары қол машиналары, ұңгубетке итеріп бұрғылайтын қол машиналары, колонкалы және телескопты болып бөлінеді.

Бұрғылау қазбалары

Бұрғылау қазбалары - бұрғылау жабдықтарын орналастыруға және олармен жұмыс істейтін адамдарға арналған қазба. Осы қазбалардан тазалап қазып алуға қажетті ұңғылар мен шпурларды бұрғылайды. Қазбалардың көлденең қимасының ауданы қолданатын бұрғылау ...

Бұрғылау құбырын геофизикалық зерттеулер

Бұрғылау құбырын геофизикалық зерттеулер - бұрғылау құбыры тесіп өткен қимаға тән тау жыныстары мен пайдалы қазбалардың физикалық қасиеттерін зерттеу жиынтығы. Бұл зерттеулер әдетте үш түрлі мақсатты көздейді: 1) тау жыныстарының, мұнай және газ ...