ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 399

Франчайзинг

Франчайзинг, франшизинг ; франшиза – коммерциялық концессия, нарықтық субъектілер арасындағы қарым-қатынастардың түрі, бір тарап екінші тарапқа ақы үшін белгілі бір бизнес түрін, әзірленген бизнес-моделін және оның жүргізу әдісін пайдалануға бере ...

Мәдени өсімдіктердің пайда болуы

- әр түрлі мәдени өсімдіктердің шыққан жері. Мұндай орталықтар болатынын алғаш рет Н.И. Вавилов дәлелдеді. Ол мәдени өсімдіктердің таралу орталығын 8 аймаққа бөлген, олар: Қытай, Үнді, Үнді-Малая,Орта, Алдыңғы Азия, Жерорта теңізі, Батыс, Орталық ...

Қажылық

Қажылық - ислам дiнi бес негiзiнiң соңғысы. Қажылық, хаж жасау – мұсылманның бес парызының бірі. Шариғат бойынша кәмелетке толған, ақыл-есі дұрыс, денсаулығы жақсы, дәулеті жетерлік, өзгеге қарызы жоқ мұсылман ғана І парызын өтей алады. Оның пары ...

Тагар мәдениеті

Тагар мәдениеті – б.з.б 7-3 ғ-ларда Сібір жерін мекендеген тайпалар мәдениеті. Ол Минусинск ойпаты, Енисей өзенінің орта ағысы, Красноярск ауданы мен Кемерово облысының шығыс жағында орын тепкен. Қазақстан мен Орта Азиян мекендеген сақ тайпаларын ...

Терсек мәдениеті

Терсек мәдениеті – энеолит дәуірінің соңғы кезеңдерінде Қостанай облысы Торғай өңірін мекендеген тайпалардың мәдениеті. Алғаш рет 1940–50 ж. А.А.Формозов зерттеулерінде "терсек тұрақтары", "терсек-қарағай мәдениеті" жайлы айтылады. Бұл мәдениетті ...

Ориньяк мәдениеті

Ориньяк мәдениеті – жоғарғы палеолиттың ерте кезеңіне жататын археология мәдениеті. Оңтүстік-Батыс Франциядағы Ориньяк үңгіріне байланысты аталған. 1906 жылы А.Брейль жоғарғы палеолитті кезеңдестіріп, оны ориньяк, солютре, мадлен сатыларына бөлге ...

Мегалит Мәдениеті

Мегалит Мәдениеті - негізгі ескерткіштері қатарына мегалиттер, яғни аса үлкен тастардан жасалған құрылыстар кіретін көне археологиялық қазба ескерткіштердің жалпылама атауы. Неолит пен қола дәуірлеріне байланысты қолданылады. Атау, ең алдымен, ме ...

Мәдениет (айрық)

Мәдениет келесі мағыналарды беруі мүмкін: Мәдениет - адамзат қауымының белгілі бір тарихи кеңістіктегі қызметі мен өзіндік ерекшеліктері ; Мәдениет - адамдық әрекеттің белгілі бір саласының жетілу деңгейі ; Мәдениет телеарнасы - Қазақстандағы мәд ...

Мустье мәдениеті

Мустье мәдениеті, мустье дәуірі – палеолитке жататын, ашель мәдениетін ауыстыратын археологиялық кезең. Оңтүстік-батыс Францияның Везер өзені жағалауындағы Ле-Мустье үңгірінің атымен аталған. Мустье мәдениетін 1872 ж. француз археологі Г. де Морт ...

Археология

Археология - тарих ғылымының ежелгі дәуір мен орта ғасырдағы адамзат қоғамы дамуының заңдылықтары мен негізгі кезеңдерін зерттейтін саласы. Басты зерттеу нысаны алғашқы қауымнан, ерте заман мен орта ғасырлардан қалған материалдық ескерткіштер: ең ...

Қола дәуірі

Қола дәуірі – адамзат қоғамындағы тарихи-мәдени кезең. Ол қола металлургиясының кең қанат жайып, еңбек құралдары мен қару-жарақ жасауға арналған негізгі материалға айналуымен сипатталады. Бұл кезде неолит дәуірінің мәдениеті дамып, металл игеріле ...

Инк мәдениеті

Инк мәдениеті - орта ғасырларда Оңтүстік Америкада өркендеген жергілікті үндістан мәдениеті. Негізінен қазіргі Перу мемлекетінің аумағында таралған. Ғалымдар инктерде жазу ісінің алғашқы түрі кипу болған деп санайды. Кипу жеңіл, жұқажіп түрінде ж ...

Цитадель

Цитадель - Ауыспалы мағынасында - тірек, кіндік, негізгі табан тірер орын. қорғанның бекініс құрылыстармен қоршалған орталық бөлігі. Ортағасырлық қалалардың ішінен тұрғызылатын бекініс құрылысы. Әдетте қамал қабырғаның ішінде орналасқан билеуші с ...

Фортепиано

Фортепиано - ішекті соқпалы-клавишті рояль мен пианино музыкалық аспабының жалпы атауы. Фортепианоның алғашқы үлгісін Италияда Б.Кристофори 1709 - 11 ж. жасап шығарды. Фортепианоның екі түрі бар. Осы заманғы клавишті механикасы бар рояльды 19 ғас ...

Энеолит

Энеолит – неолит пен қола дәуірі аралығындағы археологиялық кезең. Энеолитте тұңғыш рет таза мыс белгілі болды және одан әр түрлі әшекей бұйымдар мен еңбек құралдары жасалды. Алайда Энеолитте тас құралдары әлі де басым болды. Энеолит дәуіріне Орт ...

Қола дәурі

Қола дәуірі – қоладан жасалған еңбек құрал-саймандары және қарулар басты роль атқарған кездегі адамзат тарихындағы ірі кезеңдердің бірі.Еуразия дала аймағында ол бір жарым мың жылға созылған біздің заманымызға дейінгі III ғасыр аяғымен - I ғасыр ...

Қола дәуіріндегі орталық Қазақстан

Қола дәуіріндегі Оталық Қазақстан Шүйгін жайылымдар мен рудалы кен орындарының көптігі арқасында Орталық Қазақстан ежелгі замандағы мал шаруашылығы, кең кәсібі мен металлургия дамыған ірі аймаққа, Андронов мәдениетінің негізгі орталықтарының бірі ...

Керамика

Керамика – қыш-саз бен олардың минералды қоспаларымен араласқан, сондай-ақ тотықтармен, т.б. органикалық емес қосындылардан күйдіріліп жасалған бұйымдар мен материалдар. Керамика тұрмыстың барлық салаларында: үй тұрмысында, құрылыста, техникада, ...

Қола дәуіріндегі Шығыс Қазақстан

ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ТАЙПАЛАРЫ Алтайдың, Қалба жотасы мен Тарбағатайдың таулы және биік таулы аудандары, солтүстігіндегі далалар, оңтүстігіндегі шөл және шөлейт жерлер - Шығыс Қазақстанның алуан түрлі жер бедері, міне, осындай. Негізгі су арнасы - Ерт ...

Атбасар (мағына)

Атбасар: Атбасар - Ақмола облысындағы Атбасар ауданының орталығы. Атбасар мәдениеті – төменгі палеолит дәуірінен сақталған ескерткіштердің жиынтық атауы. Атбасар жазығы – Ақмола облысының солтүстік-батысындағы эрозиялық-тектоникалық жазық. Атбаса ...

Атбасар өңірі

Атбасар өңірі – Сарыарқаның қуаң дала белдеміндегі көтеріңкі келген жазық. Оның солтүстігінде Көкшетау қыраты, оңтүстігінде Теңіз-Қорғалжын артезиан алабы, батысында Терісаққан өзені және шығысында Нұра өзені жатыр. Абсолюттік биіктігі 450 м. Пал ...

Ағаш аяқ

Ағаш аяқ - екі аяққа таңып алып, жерден едәуір биік көтеріліп жүруге, билеуге болатын ұзын сырық, қада, бақан. Қалаған мөлшерде ұзартуға, қысқартуға болады. Ерте замандардан белгілі. Еуропа, Азия, Африканың кейбір елдерінің тұрғындары батпақты же ...

Неолит

Неолит, жаңа тас дәуірі – шамамен б.з.б. 5500 – 3000 жылдарды қамтитын тас дәуірінің ең соңғы кезеңі. Н-тің қалыптасуы мен аяқталуы жер шарының әр түрлі аудандарында әр қилы уақытта өтті. Еуропа, Азия мен Африканың көптеген табиғи-климаттық аймақ ...

Көшпелiлер немесе дала өркениетi

Көшпелілер өркениетін зерттеу мәселелері. Көшпелілер немесе Дала өркениеті - түркі тектес халықтардың, соның ішінде қазақтардың материалдық және рухани құндылықтарының даму сатысы, этномәдени жүйенің қалыптасуындағы табиғи-тарихи тұрпаты. Адамзат ...

Бас

Бас мамандық, қызмет атауымен тіркесіп лауазымды, дәрежені білдіретін ұғым. Мысалы, бас редактор, бас дәрігер, бас инженер, бас би, бас балуан, т.б. Сондай-ақ, Бас сөзі кейбір күнделікті тұтыну заттарымен, жиын, той, мерекелерде берілетін кәделі ...

Санкт-Петербург

Санкт-Петербург - Ресейдің федералдық мәні бар қала, Солүстік-Батыс федералды аймағының және Ленинград облысының әкімшілік орталығы. 1914 жылдың 31 тамызынан 1924 жылдың 26 қаңтарына дейін - - Петроград, 1924 жылдың 26 қаңтарынан 1991 жылдың 6 қы ...

Тазабагъяб мәдениеті

Тазабагъяб мәдениеті- Қола дәуіріндегі Хорезм мәдениеті. 1938 ж. археолог С.П. Толстов Тазабагъяб бойынан оның бірінші қонысын тапқын. Қоныстардың көпшілігі арал теңізіне құятын өзендердің сағасында орналасқан. Тазабагъяб мәдениеті Арал теңізінің ...

Тарденуа мәдениеті

Тарденуа мәдениеті - кейінгі мезолит дәуіріндегі археологиялық мәдениет. Францияның солтүстігіндегі Фер-ан-Тарденуа иаңындағы мекендердің атымен аталған. Оны 1896 ж. А. Мортилье зерттеген. Тарденуа мәдениеті Бельгия, Англия, ГФР-мен қатар Орталық ...

Олдувэй мәдениеті

Олдувэй мәдениеті – төменгі палеолиттің ерте кезеңіне жататын археологиялық дәуір. Шамамен б.з.б. 2.5 млн. жылдардан б.з.б. 800 мың жылдарға дейін созылды. 1959 – 63 жылы ағылшын антропологі Л.Лики Танзаниядағы Олдувэй шатқалынан ежелгі гоминид с ...

Солтүстік Кавказ Мәдениеті

Солтүстік Кавказ Мәдениеті - қола дәуіріндегі археологиялық мәдениет Солтүстік Кавказдағы Кубань, Терек өзені аңғарында. Солтүстік Кавказ мәдениеті Ресейдің оңтүстік далалық аудандарындағы археологиялық мәдениетпен, шығысында көне Дағыстан мәдени ...

Бастаңғы

Бастаңғы - қазақ жастарының дәстүрлі сауықтарының бірі. Үйдің үлкендері жолаушылап кеткенде ауылдың қыз-келіншектері сол үйге жиналып, Бастаңғы жасалады. Қызға қырық үйден тыйым” деген берік қағиданы ұстанған қазақ қыздары, әдетте, мұндай басқосу ...

Прохоров мәдениеті

Қазақстанның батыс өлкелерінде, Оңтүстік Оралда, Еділ бойында мекендеген көне тайпалардың ескерткіштері археологиялық ғылымында прохоров немесе ерте сармат және орта сармат, кейінгі сармат деп аталған үш мәдениетке ажыратылады. Осыларды біріктіре ...

Мысыр мәдениеті

Мысырдың ғажайып өнері әлемдегі басқа мәдени ескерткіштерге қарағанда өзіндік сипатымен, көнелігімен ерекшеленеді. Мысыр жерінде өнер ошақтары, түрлі кешендер мен қорымдар жақсы сақталған. Солар арқылы көне мәдени-рухани байлық жөнінде біршама то ...

Орган

Орган – үрмелі клавишті музыкалық аспап. Органның алғашқы түрлері Грекия, Италия, Египет, Византия елдерінде пайда болды. 7 ғасырдан бастап Еуропада, көбіне шіркеулерде хорды сүйемелдеу үшін пайдаланған. Органның дыбыс тембрі ерекше және түрлі ре ...

Салтов-Маяцк мәдениеті

Салтов-Маяцк мәдениеті - 8 - 10 ғасырларда Дон алқаптары мен Азов жағалауларын мекендеген түркі тілдес халықтардан қалған археологиялық ескерткіштер жиынтығы. Ғылымда Хазар қағандығының құрамына енген бақташы, егінші тайпалардың мәдениеті ретінде ...

Алаң

Алаң - қоғамдық құрылыстардың орталығындағы, қала немесе кент көшелерінің құрамына кіретін біртұтас сәулеттік ашық жер. Көлемі мен пайдалану шарты бойынша, қаланың орт. алаңы, театр алаңы, стадион алаңы, құрылыс алаңы т.б. болып бөлінеді. Құрылыс ...

Оркестр

Оркестр – музыкалық шығарманы әртүрлі аспаптарда қосылып орындайтын музыканттар ұжымы. Оркестрдің қалыптасуы 17 ғасырдың бас кезінде гомофония музыкалық жанрларының пайда болуымен сәйкес келеді. Оркестр аспаптық құрамына және қолдануына қарай топ ...

Майкоп мәдениеті

Майкоп мәдениеті - Солтүстік Кавказ баурайы таулы белдеміндегі Қара т-ден Шешенстан, Ингушетияға дейінгі алқапты қоныстанған тайпаларға ортақ археологиялық ескерткіштердің ғылыми атауы. 1897 - 98 ж. Н.И. Василевский зерттеген Белая өзен маңындағы ...

Қола дәуірінің антропологиялық сипаттамасы

ҚОЛА ДӘУІРІНІҢ АНТРОПОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ Қазақстанның қола дәуірі археологиялық жағынан едәуір жақсы зерттелген. Зерттеушілердің көпшілігі қарастырылып отырған аймақтың негізінен солтүстік, орталық және шығыс бөліктерінде қалыптасқан Андронов м ...

Топонимика

Топонимика - ономастиканың жер-су, елді мекен атауларының шығуы мен пайда болуын, мағынасын, құрылымының дамуын, таралу аймағын, қазіргі жағдайын, грамматикалық, фонетикалық пішінін, жазылуы мен екінші бір тілде берілуін зерттейтін құрамдас бөліг ...

Павлодар облысы ғұн-сармат дәуірінде

Ғұн-сармат дәуірі. Б.з.д. ІV-ІІІ ғасырлар тоғысында тасмола тайпаларының мәдениеті б.з.д. ІІІ ғ. – б.з.д. V ғ. ғұн-сармат дәуірінің ескерткіштерімен алмасады. Евразия даласы тайпаларының тарихындағы бұл күрделі кезең араласып, жаңа мәдениеттердің ...

Батыс Қазақстандағы савромат-сармат мәдениеті

Батыс Қазақстандағы савромат-сармат мәдениеті - - ертедегі темір ғасырының ескерткіштері Батыс Қазақстанның ұлан - байтақ жерінде аймақтың гидрографиялық және табиғи-климаттық ерекшеліктеріне сәйкес тіпті де біркелкі орналаспаған. Жалпы алғанда, ...

Алдыңғы сармат ескерткіштері

Алдыңғы сармат ескерткіштері - алдыңғы сармат уақытында Жайық еңірі - Еділ бойы тұрғындарының мәдениетінде елеулі өзгерістер болады. Ең алдымен, көшпелі тұрғындардың батысқа ағыла жылжуы аңғарылады. Еділдің арғы жағы мен Жайық өзенінің орта және ...

Сақ-сармат дәуiрiндегi Қазақстан

Қазақстандағы өмір сүрген тайпалардың ішінде аты-жөні жақсы сақталған тайпалардың бірі-сақтар. Археологиялық зерттерлеуге және жазба деректерге қарағанда б.з.б. VII-IV ғғ. сақ тайпалары Орта Азия және Қазақстан жерін мекендеген. Парсы жазба дерек ...

Темір обасы

Темір обасы – ерте темір дәуірінің ескерткіші. Ресей, Челябі облысының қиыр оңтүстігінде, Новотемир және Березиновка кенттерінің арасында, Зингей көлінің маңындағы төбе басында орналасқан. Обаға 1980 ж. Г.Б.Зданович, М.Қ.Хабдулина алғаш зерттеу ж ...

Қарамөңке ғибадатханасы

Қарамөңке ғибадатханасы - Бейнеу -Маңғыстау теміржол тармағының Үстірт стансасынан оңтүстік-батысқа қарай 10.5 шақырым жерде орналасқан. Ескерткіш типологиясы бойынша Байте тобына жатады. Қарамөңке ғибадатханасының орталық элементі - жоспарда жом ...

Каспий теңізі

Каспий теңізі - Еуропа мен Азия аралығында орналасқан жер шарындағы ең үлкен тұйық көл. Үлкендігіне қарап, оны теңіз деп атайды. Аты XVI ғасырдың аяғында осы теңіз жағасында қоныстанған Каспи тайпаларына байланысты қалыптасқан. Грузияда Каспи қал ...

Көшпелілер рухани мәдениеті

Адамзат баласы жасаған мәдениет екі түрге бөлінеді. Біріншісі – рухани мәдениет, екіншісі – материалдық мәдениет. Рухани мәдениетке музыка, әдебиет, сәулет өнері, сурет өнері, кескін өнері жатса, адам баласының шаруашылыққа байланысты күн көрісін ...

Көне түркі таңбалары

Біздің заманымызға дейін жеткен көне түркі таңбалары құрыптық кешендерінің кейбір бөліктеріне, бітіктастарға, сандықтастарға, атақты бекзат тұлғаларға арналған бәдіздерге, зооморфтық мүсіндерге, балбал-меңгірлерге қашап түсірілген; мұның барлығы ...

Арал-Каспий далаларының тайпалары

Арал-Каспий далаларының тайпалары – ерте темір дәуірінде осы өңірде өмір сүрген жартылай отырықшы және көшпелі халық. Олардың қалдырған мәдени ескерткіштерін 1989 жылдан бастап Батыс Қазақстан археологиялық экспедициясы зерттеген. Бұл өңірде бізд ...