ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 355

Үлкен Алтай кенді алабы

Үлкен Алтай кенді алабы - Қазақстанның солтүстік-шығыс бөлігін алып жатқан кенді аймақ. Оның құрамына Кенді Алтай, Оңт. Алтай, Қалба-Нарым, Қандыағаш, Сауыр, Маңырақ, Шығыс Тарбағатай жоталары кіреді. 20 ғасырдың ортасында алқаптың сирек, түсті ж ...

Үлкен артезиан алабы

Үлкен артезиан алабы - Австралия құрлығындағы аса ірі артезиан алабы. Аумағы бойынша дүние жүзінде Батыс Сібір артезиан алабынан кейінгі екінші орында. Орталық ойпаттың көпшілік бөлігін қамтиды. Солтүстігінде Карпентария шығанағының жағалауынан, ...

Үлкен ақ бүйрек

Үлкен ақ бүйрек - Көлемі мен салмағы анағұрлым үлкейген бүйрек; оның қыртыс қабаты ісініп, ақшыл-сұр тартқан,милы қабаты қызыл болып көрінеді. Липоидты нефроздың морфологиялық белгісі.

Үлкен Бурган

Үлкен Бурган - Кувейттің ең үлкен мұнай кенорны. Үлкен Бурган 1946 жылы ашылған. Үлкен Бурганның геологиялық қоры 13 млрд тонна мұнай. Жылына 80 млн. тонна мұнай береді.

Үлкен Еріксіздер көлі

Үлкен Еріксіздер көлі - Канаданың солтүстік-батысындағы көл. Ауданы 28.6 мың км², ұзындығы 480 км, тереңд. 150 м. Қазаншұңқыры мұздық-тектоникалық жолмен пайда болған. Батыс жағалауы аласа, қылқан жапырақты орман жапқан; шығыс және солтүстік жаға ...

Үлкен және кіші сандарды ықшамдап жазу

Үлкен және кіші сандарды ықшамдап жазу 1. Физика мен астрономияда аса үлкен және кіші сандарды пайдалануға тура келеді. Мысалы, Жер мен Күннің ара қашықтығы 150 000 км, жарықтың таралу жылдамдығы 300 000 м/с дәлірек, 299 792 458 м/с, сутегі молек ...

Үлкен Көлтабан

Үлкен Көлтабан - Жайық алабындағы көлтабан. Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы жерінде. Ұзындығы 45 км, ені 12 км-ге жетеді. Ауданы 280 км². Саздақты ойысқа көктемдегі қар суы және Батыс Дүре өзенінің суы жиналады. Грунт сулары 3 - 5 м тереңді ...

Үлкен көшесі (Астана)

Үлкен көшесі - Алпамыс көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 120.7 м. "Үлкен" - заттың, құбылыстың көлемі жағынан аумақты, зор, ірі екендігін білдіретін сөз.

Үлкен майлы бүйрек

Үлкен майлы бүйрек - Көлемі мен салмағы үлкейген бүйрек, кесіп қарағанда түсі қызғылт-сұр, май сияқты жылтыраған, қыртыс және ми кабаты арасындағы шекара анық көрінбейді; бүйрек амилоидозының белгісі.

Үлкен Манчестер

Үлкен Манчестер - Англия батысындағы салтанатты және метрополдық графтық. Солтүстік-Батыс Англия аймағының бөлігі болып табылады. Тұрғындар саны 2.562 млн адам. 10 муниципалдық ауданынан және 2 қаласынан тұрады. 1972 жылғы қабылданған заңға сәйке ...

Үлкен Орда

Үлкен Орда, Ұлы Орда - Алтын Орданың ыдырауы нәтижесінде құрылған мемлекет. Аумағы алғашында Қара теңіздің Дон мен Днепр аралығындағы жағалауын алып жатты. 14 ғ-дың соңында Әмір Темірдің үш рет 1391, 1394, 1395 соққысына ұшыраған Алтын Орда бірте ...

Үлкен Хинган

Басқа мағыналар үшін Хинган деген бетті қараңыз. Үлкен Хинган, Дасинъаньлин - Қытайдың солтүстік-шығысы мен Моңғолиядағы тау жүйесі. Орталық және Шығыс Азияны бөліп тұрады. Оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай 1200 км-ге созылып жатыр, ені 4 ...

Үлкен шұбар бүйрек

Үлкен шұбар бүйрек - Көлемі мен салмағы өскен бүйрек, кесіп қарағанда сарғылт-сұр қыртыс қабатында ұсақ қызыл дақтар көрінеді,милы қабаты қанға толы қызыл болып көрінеді, екі қабаттың арасы айқын көрініп тұрады; қатал гломерулонефриттің морфологи ...

Үлкен қатпарлы доға

Үлкен қатпарлы доға - Сарыарқадағы иіні батысқа қараған доға пішінді ең сыртқы ірі каледондық құрылым. Алғаш сипаттаған Е.Д. Шлыгиннің түсіндіруі бойынша бұл құрылым Солтүстік Тянь-Шаньнан басталып, Қаратау, Ұлытау, Көкшетау антиклинорийлер тізбе ...

Үлкен қызыл бүйрек

Үлкен қызыл бүйрек - Көлемі мен салмағы үлкейген бүйрек, кесіп карағанда оның қыртыс қабаты ісінген, оның қанға толы, көкшіл- қызғылт түсті милы қабатпен арасы онша емес, нефроз компоненті бар жедел нефриттің морфологиялық белгісі.

Үлкен өлшеуіш микроскоп

- бұрандалық кескіш құрал - бұрамдық жоңғыштар, сызба үлгілер, жұдырықшалар, бұрандалық мөлшерлегіштер, қимаүлгілер пішінді кескіштер және т.с.с. Күрделі пішінді тетіктердің бұрыштары мен үзындықтарын тік төртбүрыштық және полярлық координаттарда ...

Үлпершек

ҮЛПЕРШЕК - екіншіден, Қазақ қолөнерінде қолданылатын өрнек түрі. Пішіні үлпершекке ұқсас. біріншіден, ұлттық тағам. Мал жүрегінің сыртындағы қапшығы Улпершектен қазақтар дәмді тағам дайындаған. Оны дайындау үшін екі жағындағы құлақшаны кесіп алып ...

Үммет

Үммет, үмбет- әлеумет, көпшілік) - бір пайғамбардың уағыздаған жолын ұстанған қауым. Адам баласына Алла тағала тарапынан елші болып келген пайғамбарларға әрқайсысының өз замандарында мойынсұнып, ерген үмметтері болды. Қазақ халқы жалпы мұсылманда ...

Үн

Үн - ауадағы тербеліс процесінен пайда болатын дыбыс; жиілігі тұрақты, өзара әдемі үйлесім тапқан музыкалық дыбыстар қатары. Дыбыстың биіктігін анықтайтын Үнмен музыка теориясында дыбыстарды жағымды үндер мен шуларға бөледі, яғни белгілі бір биік ...

Үнді жазуы

Үнді жазуы - Шығыс Азияға және Оңтүстік Шығыс Азияға тараған буын жазуы. Үнді жазуының түрі көп. Дегенмен, ол шыққан тегі, таңбаларының түзілу принципі бір болғандықтан, оларды ортақ атпен Үнді жазуы деп атаған. Үнді жеріндегі ежелгі жазба мұрала ...

Үнді қорғанысы

Үнді қорғанысы - шахмат дебюті, келесі жүрістермен басталады: 1. d2-d4 Kg8-f6 2. c2-c4 d7-d6. жабық бастамаларға жатады. Бұл дебютте қаралар не қараөрісті пілді g7ге дамытуға асықпайды, не оған е7-е5 және Cf8-e7 ден соң мүлдем басқа келешек көзде ...

Үнді-Жерорта теңіздік раса

ҮНДІ-ЖЕРОРТАТЕІҢЗДІК РАСА, үлкен еуропалық нәсілдің оңтүстік тармақтарының бірі. Еуропаның кейбір оңтүстік аудандарында, Солтүстік Африкада, Арабия түбегінде, Үндістанға дейінгі Еуразияның бірқатар оңтүстік аудандарында таралған. Оған испандар, п ...

Үндістан Ұлттық футбол құрамасы

Үндістан Ұлттық футбол құрамасы - халықаралық футбол жарыстарында Үндістанның намысын қорғайтын құрама. ФИФА және АФК мүшесі, одан бөлек Оңтүстік Азия футбол федерациясы тізімінде бар.

Үндесім

Үндесім орыс гармония, созвучие - сөйлеу тілінде байқалатын үндесу. Казак тілінде Үндесімнін буын ундестігі және дыбыс ундестігі сиякты түрлері бар. Үндесім жалпы тіл біліміндегі "Гармония" терминіне балама ретінде алынып отыр. Ср. Үндеспеушілік.

Үнемдеу заңы

ҮНЕМДЕУ ЗАҢЫ - ежелгі дәуірден келе жатқан тілдік құбылыс. Белгілі бір дыбыстың, буынның, сөздің, сөйлемнің қысқартылып, ықшамдалып айтылуы. Буындардың, дыбыстардың бірте-бірте түсуі сөздің формасының өзгеруінен болады. Түркі тілдеріндегі сөздерд ...

Үпілмәлік майы

ҮПІЛМӘЛІК МАЙЫ, майсана - кеппейтін, қабыршақ түзбейтін және құрамында оксиқышқылдары бар өсімдік майларының бір түрі. Оны үпілмәлік өсімдігінің дәнінен алады. Құрамында 3 - 9% олеин, 3 - 5% линол және 80%-дан астам "рицинол қышқылдары болады. Со ...

Үр жаңа

Үр, үр жаңа. Су жаңа, жап-жаңа орнына "үр жаңа" деп те айтылады. "Саржанның аяғында үр жаңа қисық табан етік, қара көк галепей шалбары бар". "Үр" сөзі де қазіргі тілімізде сын есім қалпында "жаңа" тұлғасынан басқаға жоламайды, жеке тұрып қолданыл ...

Үргін-сүргін

Үргін-сүргін. Бұл қос сөздің мағынасы "қуғын-сүргіну әуре-сарсаң" дегенмен бірдей. ".жерінің кеңдігінен, елінің кеңпейілінен зардап шегіп, үргін-сүргінді көп көрген бақытсыз халық". Қос сөздің алғашқы сыңары "үргін" өткен ғасырлардағы және осы кү ...

Үргеніш

Үргеніш, Көне Үргеніш Гурганч, Гургандж - ежелгі қала, ортағасырлық Хорезм мемлекетінің астанасы, қазіргі Өзбектсан Республикасы Хорезм облысындағы қала. Үргеніштің пайда болған уақыты анықталмаған. Қала жөніндегі алғашқы деректер мұсылман жазбал ...

Үржар ісі

ҮРЖАР ІСІ - қазақ ауылындағы социалистік құрылыстың сәтсіздіктеріне жауапты деп айыпталған ұжымдық шаруашылықтар басшыларын соттау шарасы." Ішкі жауларды” іздеп-жазалаудың осы саяси-идеол. науқаны Қазақстан Компартиясы ОК бюросының 1937 жылы 10 қ ...

Үрлеме мұз

Үрлеме мұздар - жел әкеліп, қалдырып кететін қармен молығатын мұздықтар. Климаттық қар шегінен төмен, жел соқпайтын ықтасындарда, тік беткейлер мен жағалық жарлардың етегінде орналасады. Поляр аудандарына тән.

Үрлену

Үрлену – борпылдақ материалдарды, яғни құм және құмайт түйіршіктерін үргілей отырып, олардың алғашқы аймақтарда мұжылуын және келесі өлкелерде қайтадан түзілуін қамтамасыз ететін байырғы жел әрекетінің нәтижесі. Бұл процесс шөлді аймақтарда кеңін ...

Үрмелі музыкалық аспаптар оркестрі

Yрлемелі музыкалық аспаптар оркестрі - ағаштан не жезден жасалған үрлемелі және соқпалы музыка аспаптардағы орындаушылар ұжымы. Yрлемелі музыкалық аспаптар оркестрі әр қилы акустикикалық жағдайда - концерт залдарында, ашық ауада, марштарда пайдал ...

Үсігу, асығып-үсігу

Үсігу, асығып-үсігу. Түсіндірме сөздіктегі мағынасы - асып-сасу, сасқалақтау. ".өзі де асығып-үсігіп киініп жатыр". Біздің тілімізде "үсігу" сөзі жеке тұрып қолданылмайды да, дербес мағынасы да жоқ. Алайда, хақас тілінде "үстік" сөзі жеке тұрып-а ...

Үсек балшығы

Үсек балшығы, Үсек көлінің шипалы балшығы, Алматы облысы Жаркент қаласының оңтүстікінде 30 км жерде. Үсек өзеннің Іле аңғарына шығар жеріндегі ұзың 3 км, ені 2 км келген қазаншұңқырда шөккен. Ауданы 200 га. Батпағына қамыс өседі. Орта бөлігінде т ...

Үстірт

Үстірт - Лавалы немесе жанартаулы үстірттер - лавалы жамылғылармен көмкерілген қыраттар. платформа өңірінен көрініс беретін, теңіз деңгейінен біршама көтеріңкі орналасқан, тегіс жазықтармен сипатталатын ауқымды алап; беткі деңгейі біршама биік Үс ...

Үстірт дөңдігі

Үстірт дөңдіг і солтүстік-шығысында Солтүстік Арал маңымен, солтүстігінде және солтүстік-баты-сында Каспий маңы ойпатымен, батысында Маңғыстау дөңдігімен шектелген. Солтүстіктен оңтүстікке қарай 600-700 км-ге созылып жатыр, ені 300-400 км, орташа ...

Үстірт ескерткіштері

Үстірт ескерткіштері - қазақ ұлттық сәулет өнерінің ескілікті кесенелер тобы. Салыну мезгілі жағынан 16 ғасырдан 20 ғасырдың басына дейінгі кезеңді қамтитын Үстірт ескерткіштері көбіне тұщы су көздері маңында, құдық, бұлақ жанында, сондай-ақ керу ...

Үстірт көшесі (Астана)

Бұрынғы атауы М.Кольцов көшесі. Үстірт көшесі Сусамыр, Шиелі көшелерін қиып өтіп, Қ.Кемеңгерұлы көшесінде аяқталады. Үзындығы - 560.6 м. Үстірт - батыста Маңғыстау түбегі мен Қарабұғазкөл шығанағы, шығыста Арал теңізі мен Әмудария атырауы аралығы ...

Үстірт мұнайлы-газды алабы

Үстірт мұнайлы-газды алабы - Үстірттің Каспий және Арал теңіздері арасындағы бөлігін қамтыған мұнайлы-газды өңір. Жалпы ауданы 170 - 175 мың км 2. Қазақстанға Үстірттің тек батыс бөлігі ғана енеді. Үстірт мұнайлы-газды алабы эпигерциндік Тұран пл ...

Үстірт-Бозащы алабы

Үстірт-Бозащы алабы аттас ойысымдар жүйесімен байланысты, ол Тұран тақтасының батыс бөлігі болып табылады. Алаптың солтүстік шекарасы оны Каспий маңы ойысынан даралайтын тереңжарылымдар жүйесі деп есептеледі; оңтүстік шекарасы дислокациялардың Ор ...

Үстем тапсырма

Үстем тапсырма - басқа тапсырмаларға қарағанда үстемдігі ең жоғары тапсырма. Әдетте, диалогтық режімде, нақты уақыт аралыгында орындалатын тапсырмалар үстем болып саналады. Фондық тапсырма - тікелей дестелік енгізу құрылғысы немесе қашық терминал ...

Үстеме пайда салығы

Үстеме пайда салығы - 1) төтенше салық түрлерінің бірі. Әдетте бюджеттің қатты тапшылығы кезінде алынады. Салық айқын қазыналық сипатта болады және жетпейтін қаржы ресурстарын толтыру құралдарының бірі. Төлемшілері ел аумағында коммерциялық қызме ...

Үстеме сөйлем

Үстеме сөйлем - басқа бір сөйлем құрамына енгізілген, қыстырма сөйлемнен айырмашылығы ол сөйлем мүшелерінің бірімен не тұтас сөйлеммен синтаксистік жағынан байланысады. Эпентезамен пара-пар

Үстеу

Үстеу заттың әр қилы қимылы мен ісінің әр түрлі сындық, бейнелік, мекендік, мезгілдік, шарттық, мөлшерлік күй-жайлары мен сынның белгісін білдіретін сөз табы.

Үстеулі сөз тіркесі

Үстеулі сөз тіркесі орыс наречное словосочетание - басынкы сынары үстеу сөз болып келетін сөз тіркесі. Үстеу сөздер есімді тіркестердің де, етістік тіркестердің де күрамында кездеседі. Үстеулі сөз тіркесінде негізінен мезгіл үстеулері зат есім, с ...

Үтірлі төбе

Үтірлі төбе - ортағасырлық қала. Оңтүстік Қазақстан облылы Мақтаарал ауданы Үтіртөбе ауданан солтүстікке қарай 11 км, Сырдария өзеннің сол жағалауынан 5 км жерде орналасқан. Қаланы 1971 жылы Ю.Ф. Буряков, О.М. Ростовцев, 2004 жылы Сырдария археол ...

Үш дене есебі

Үш дене есебі - астрономияда бір-біріне бүкіл әлемдік тартылыс заңы бойынша тартылып, материялық нүкте ретінде қарастырылатын үш дененің қозғалысы туралы есеп. Күн, Жер және Ай үш дене есебінің классикалық мысалына жатады. Финн астрономы К.Ф. Сун ...

Үш жүз он алтыншы атқыштар дивизиясы

Үш жүз он алтыншы атқыштар дивизиясы, қ. Сегізінші гвардиялық атқыштар дивизиясы. Үш жүз тоқсан бірінші атқыштар дивизиясы Үш жүз оныншы атқыштар дивизиясы Үш жүз он төртінші атқыштар дивизиясы Үш жүз сексен жетінші атқыштар дивизиясы Үш жүз он е ...

Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы

Үш жүз он екінші атқыштар дивизиясы - әскери құрамандығы 1941 ж. шілде - тамыз айларында Ақтөбе қаласында жасақталып, майданға жөнелтілді. Дивизия құрамы Ақтөбе, Батыс, Оңтүстік Қазақстан, Атырау, Қызылорда облыстары азаматтарынан құралғанымен, к ...