ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 291

Тырнақша

Тырнақша - жазуда пайдалынатын тыныс белгілерінің бірі. Ол бірде тырнақшаға алынған сөздің немесе сөйлемнің өзге біреудікі екендігін білдірсе, енді бірде оның өзі тура мағынасында қолданылмай, басқа бір мағынада қолданылып тұрғандығын, болмаса за ...

Тырнақша меншіктіліггі

Тырнақша меншіктіліггі, шүбә-дүдәмапды, мысқылдау мен кекетуді, сөздің тура мағынасында қолданылмай, ауыспапы мағынада қолданылатындығын білдіру үшін қойылатын тыныс белгі. Тырнақшаның мағынасы да, қызметі де алуан түрлі. Ол бірде тырнақшаға алын ...

Тыртық орамы (Астана)

Тыртық орамы - бұрынғы атауы Тепловозный қысқа көшесі. Шыршық орамы Сүмбе орамынан басталып, Қарталы көшесінде аяқталады. Қашаған көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 241.9 м. Шыршық каналы - Өзбекстан мен Қазақстан мемлекетаралық жер суару жүйесіне ж ...

Тыру

Тыру - маңызы мен ауқымы әр түрлі кенкіріктіруші өңірлер мен алқаптар ең ірі жалпыпланеталық металлогендік белдеу және ең кіші кенді алаң деген екі үғым арасында былайша сараланады: а) ең ірі ауқымдағы металлогендік құрылым - жалпыпланеталық мета ...

Тыс

Тыс, тыстама - басылымның парақтарын бүлінуден, ластанудан сақтайтын бейнесурет басылған қағаздан немесе басқа да материалдардан жасалған сырт қабаты, көркемдеу элементі. Онда басылымның атауы, авторы, шығу деректері, бағасы беріледі.

Тыстама

Тыстама - қосымша алмалы-салмалы тығыз қағаздан, матадан, синтетикалық материалдардан т.б. жасалған кітап тысы. Мұқабаның сыртынан қапталып кітапты сақтау және көркемдеу-әсемдеу үшін қолданылады.

Тығыз индекс

Тығыз индекс - дерекқорға арналған файл. Бұл файл бірқатар қостан тұрады: кілт пен көрсеткіш. Әрбір кілт пен байланған көрсеткіш, сирек индекске қарағанда, дерек файлындағы жазбаға көрсетеді. Индекстерді қолдану себебі: қазырғы дерекқорлар өте үл ...

Тығыздлу

Тығыздлу - бірінші, екінші немесе басқа жадтағы пайдаланылмаған немесе пайдаланылмайтын кеңістікті ықшамдау өдістері; компьютер жадындағы файлдар арасында мөліметтер жазылмай бос қалған орындарды бір блокқа жинақтап, бос кеңістікті біріктіру үшін ...

Тығыздық

Тығыздық. Зат массасының осы зат көлеміне қатынасымен өлшене отырып, сол затты сипаттайтын өте маңызды физикалық қасиеттердің бірі. Заттың тығыздығын анықтау үшін міндетті түрде көлемдері 1 м 3 немесе 1 см 3 болатын денелерді жасаудың қажеттігі ж ...

Тығыздық (көлік)

Тығыздық - қандай да бір келемдегі зат массасының осы көлем шамасына қатысын анықтайтын заттың қасиетінің сипаттамасы. Электролит тығыздығы - ауа температурасына сәйкес электролит тығыздығының шамасы бойынша аккумулятор батареясының разрядталу де ...

Тығыздық (Стоматология)

Тығыздық. Бір нәрсенің қаттылығын, беріктілігі немесе тығыздығын білдіреді. Мұны тканьдерді қолмен ұстап көргенде байқауға болады. Тіс тасының қаттылығын, қояр пломбаның тығыздығына байланысты іліктеледі.

Тығын

Тығын. Тіс ұяшығынан тіс жұлынған соң, жарадан аққан қанды тоқтату үшін қолданылатын, доксден немесе мақтадан жасалған тығын. Сол сияқты дәріге малынған тампондар уақытша тіс жегі қуысын жабу үшін қолданылады.

Тығындау (тампондау)

Тығындау - ұңгыма оқпаны тесіп өткен қимадағы ұралы және жарықшақты таужыныстар арқылы сол оқпанға қойнауқаттық сулардың қуйылуы салдарынан туындайтын қиындықтарды болдырмау үшін ұңғыманы арнаулы тығындаушы ерітінділермен тоғыту. Тығындау оқшаула ...

Тығырық сор

Тығырық сор – Солтүстік Үстірттің шығысындағы Асмантай-Матай құмдарына жақын тұзды балшықты сор. Ұзындығы 12, ені 6.5 км. Бетіндегі тұзды қабаты жұқа, қар, жауын суынан еріп шайылып кетеді де орнында сор балшық қалады.

Тыңайтқыш енгізу

Тыңайтқыш енгізу - топыраққа немесе суқоймаға өсімдіктер мен микроорганизмдердің жылдам есуі және дамуы үшін жағдай жасайтын заттектерді немесе агенттерді жасанды ендіру. Энергияны егіншілікке жұмсаудың бір түрі болып табылады.

Тыңшы, шпион

Тыңшы, шпион - мемлекеттік немесе әскери құпиялықты құрайтын деректерді шетелге жеткізу мақсатында аңду, тыңшылық ету, ұрлау немесе жинаумен айналысатын адам. Тыңшыларға қойылатын мақсаттар іштей зерттеу, іштен жау табу, оларды оқытып- үйретіп, б ...

Тыңшылық

Тыңшылық - өзін жіберген мемлекет, шетелдік ұйым үшін басқа мемлекеттің әскери, саяси-экономикалық негіздерінен құпия мәліметтерді жинау, ұрлау және бүлдіру, жою әрекеттерін жасаушылық, қолға түсірген мәліметтерді шет мемлекеттер агентурасына бер ...

ТЭН

ТЭН - қуаттылығы жоғары жарылғыш зат. Толдан 1.5 есе күшті. Тұтандырғыштар, тұтандырғыш баулар дайындауға және тұтандырғыш капсюльді жабдықтауға арналады. ТЭН - суда ерімейтін кристалл зат. Қыздырғанда балқиды, ал оттан тұтанып, ақ жалынмен жанад ...

Тюбяк

Тюбяк - Башқұртстанның Аургазин ауданындағы ауыл, Тукаев ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 187 адамды құрады. Пошта индексі - 453489, ОКАТО коды - 80205852010.

Тюменяк

Тюменяк - Башқұртстанның Туймазин ауданындағы ауыл, Тюменяк ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 1046 адамды құрады. Пошта индексі - 452772, ОКАТО коды - 80251870001.

Түcті металлургия

Түcті металлургия - елімізде барынша дамыған деуге болатын өнеркәсіп саласы. Бұл саланың кәсіп орындары өздерінің өндірістік карекетімен орналасқан аудандарындагы экологиялық жағдайдың қалыптасуына елеулі ықпал-өсері болады, ал кейбір жағдайларда ...

Түбір

Түбір – сөздің әрі қарай бөлшектеуге келмейтін, лексикалық мағынасын сақтаған негізгі бөлігі. Түркі тілдерінде түбір өзгермейді, ал славян тілдерінде өзгеріске түсіп отырады. Түркілік түбір негізінен бір, кейде екі буынды болып келеді. түбірдің н ...

Түбір тілдер

Түбір тілдер – сөздері қосымшалар арқылы түрлене бермейтін, сөз таптары формалық жақтан ашық ажырамаған тілдер. Түбір тілдер кейде даралаушы тілдер деп те аталады. Оларда бір буынды омонимдес сөздер жиі ұшырасады, бір-бірінен муз. екпін арқылы аж ...

Түбіт

Түбіт – ауыл шаруашылық малдары мен аңдардың жіңішкелігі 25 мкм-ге жетпейтін, жіңішкежүн талшықтары. Биязы жүнді қойлар мен түбітті ешкі тұқымдарының жүн жабындысы түгелдей түбіттен тұрады. Түбіттің басты қасиеттері – жылу сақтағыштығы, көп ылғал ...

Түгіскен ескерткіштері

ТҮГІСКЕН ЕСКЕРТКІШТЕРІ – соңғы қола және ерте темір дәуірлерінен сақталған жерлеу ескерткіштері. Қармақшы ауданы Іңкәрдарияның құрғақ арнасының сол жағалауында, Қызылордадан 300 км жерде орналасқан. 1959 жылы Хорезм археологиялық экспедициясының ...

Түгелдей жою радиусы

Түгелдей жою радиусы - бір снарядты жарған кезде ондағы нысаналардың кем дегенде 90 пайызы зақымданатын шеңбер радиусы.

Түзілім

Түзілім - машинаның немесе оның бөлшегінің жеке тұлғаға құрастырылып жиналған, басқа бөліктермен бірігіп атқаратын өзіндік міндеті бар құрылым.

Түзілім алаптары

Түзілім алаптары. Шөгінділер түзілуін қамтамасыз ететін әр түрлі су қоймалары – мұхиттар, теңіздер, көлдер, тоғандар т. с. с.

Түзілім деңгейі

Түзілім деңгейі - Тау жыныстарының немесе минералды заттар мен органикалық қалдықтар жиынтығының түзілу процесі тоқталып, мұжылу процесі басталатын шартты деңгей. Түзілім деңгейі жер үсті және су асты болып екі түрге бөлінеді.

Түзілім қалыптасуындағы белдемділік

Түзілім қалыптасуындағы белдемділік - Жер шарындағы физикалық-географиялық және геологиялық процестер болмысының нақтылы заңдылықтарға бағынуы осы процестерге тәуелді түзілімдердің де жүйелі түрде қалыптасуын қамтамасыз етеді деп пайымдайтын тұжы ...

Түзілімдену

Түзілімдену - барша шөгінділердің яки тұнбалардың табиғи жағдайда қозғалмалы яки қалқымалы қалпынан айырыла отырып, бір орынға шөгуі яки тұнбалануы нәтижесінде тыныш қалыпқа көшу процесі. Синонимдері - "шөгіндену"; "шәгінділену"; "тұнбалану".

Түзілімдер

Түзілімдер. Бұл термин көне шөгінді түзілімдер және бүгінгі шөгінділер деген мағынаның екеуінде де қолданылып жүр. Түзілімдер - атауымен тек қана шөгінді және жанартау текті - шөгінді жыныстарды атаған дұрыс, ал бүгінгі шөгіндену материалдарын шө ...

Түзілімдерді және бұйымдарды құрастыру жабдықтары

Түзілімдерді және бұйымдарды құрастыру жабдықтары - жиһаз жасау өндірісінде құрастыру жұмыстары екі кезеңмен жүргізіледі: түзілімдеу және агрегатты жинақтау. Тұрқылы жиһазды құрастырғанда, әуелі түзілімдер жинақталады - тақталы элементтерге тартп ...

Түзілімөлшеу таразылары

Суспензиядан тұнбаға түскен шөгіндінің салмағын өлшеу арқылы таужыныстың түйірөлшемдік құрамын анықтау үшін қолданылатын аспап. Іс-тәжрибеде бірнеше түрлері пайдаланылады: "Стейрманд аспабы"; әдейі жасақталған түзілімдену құбырына түскен шөгінді ...

Түзету психологиясы

Түзету психологиясы – заң психологиясының саласы; құқық бұзушыларды көбіне еңбекпен түзеу мен қайта тәрбиелеудің жағдайлары мен ерекшеліктерін зерттейді. Т.п. жекелеген құқық бұзушылардың психологиясын, сондай-ақ қамау орындарындағы ресми және бе ...

Түзетулер теңдеулер

Түзетулер теңдеулері - өлшеулер нәтижелерін теңдеу есептерін шешкенде құрастырылатын бастапқы теңдеулер. Осыған орай түзетулер теңдеулерін теңдестірудің, әдетте, екі түрі: параметриялық және шартты түзетулер теңдеулері жасалады.

Түзу жәшікті тиектерді жасайтын тиек кесетін білдектер

Түзу жәшікті тиектерді жасайтын тиек кесетін білдектер - ағаш өңдеу өндірісінде жәшік құрылғысына байланыстыру үшін қаңқалы тетіктердің бір немесе екі жағынан тиек пен тесіктерді қатар жасауға арналған білдектер. Жақтау тетіктерін жасайтын дайынд ...

Түзусызықты теңайнымалы қозғалыс. Үдеу

Дене козғалғанда оның жылдамдығы тұрақты болуы немесе өзгеріп отыруы мүмкін. Дененің жылдамдығы тұрақты болса, ондай қозғалыс ты бірқалыпты қозғалыс деп атайды. Ал дененің жылдамдығы өзгеріп отырса, ондай қозғалысты айнымалы қозғалыс дейді. Айным ...

Түйілген орамал

"Түйілген орамал" - ұлттық ойын. Ойынға жас өспірімдер қатынасады. Ойын жүргізу үшін ақ орамал керек. Орамалды ортасынан түйеді. Ойынға қатынасушылар алаңға жиналады да шеңбер жасап айнала тұрады. Ойынды басқарушы тағайындалады. Басқарушы ортаға ...

Түйілген шыт

"Түйілген шыт" - ойынына қатынасушыларға шек қойылмайды. Ойынға ортасынан бір-екі рет түйілген орамал, болмаса шыт керек. Ойынды ымыртта немесе іңір қараңғысында да ойнауға болады. Қара көлеңкеде көрнекті болуы үшін ойынға-ақ орамал қолданылады. ...

Түйілу

Түйілу - Бұлшық еттердің адам бақылай бермейтін кенеттен жиырылуы. Ішектің түйілуі қысып, шаншиды. Өкпе жолдарының түйілуі демікпе кезінде пайда болады. Жақтың және басқа бұлшық еттердің түйілуі сіреспемен ауырған кезде пайда болады.

Түйін

Түйін - желілік жүмыс машинасы; бас есептеуіш машина; жетекші компьютер; желілік қызметтермен желіге қызмет ету жөне хабарларды жеткізу бірге пайдаланушылардьің да тапсырмасын орындайтын желілік компью-тер;

Түйін-компьютер

Түйін-компьютер - басқа есептеу машина- сының файлдары мен мөлімеггеріне қатынас қүруға мүмкіндік беру сияқты орталықтандырылған қызметгер атқаратын есептеу машинасы. Мысалы, Internet желісіңде - мөліметтер жеткізудің бастапқы немесе шеткі нуктес ...

Түйіспейтін мина

Түйіспейтін мина - кеме корпусынан біраз қашықтықта жарылатын мина. Жарылыс кеменің магниттік, акустикалық, гидродинамикалық және басқа да физикалық өрістерінен әсер алатын арнайы жарғыштар арқылы болады.

Түйіспелі жарғыш

Түйіспелі жарғыш - нысанамен түйісу кезінде жарылатын жарғыш. Олар екпінді механикалық, пьезоэлектрлі, конденсаторлы және т.б., сондай-ақ керілген, қысымды, жеңілдетілген және аралас болып бөлінеді. Жедел әрекетті немесе екі-үш қондырғысы бар түр ...

Түйіспелі теңіз минасы

Түйіспелі теңіз минасы - түйіспелі жарғышы бар мина. Кеменің су астындағы бөлігі жарғыштың өзіне немесе минаның корпусына және оның антенна құрылғыларына тигенде іске қосылады.

Түйіспелер мен қатпалдарды қамтамасыз ету

Түйіспелер мен қатпалдарды қамтамасыз ету - бірлестіктердің, құрамалардың, бөлімдер мен бөлімшелердің қапталдарына және олардың түйіскен жерлеріне қарсыластың күтпеген жерден соққы беруін болдырмауға немесе оны тойтаруға бағытталған шаралар мен і ...

Түйіспесіз жарғыштар

Түйіспесіз жарғыштар - нысанадан белгілі бір қашықтықта және биіктікте ракетаның, торпеданың, миналардың және т.б. жарғыш заттарын жаруға арналған автоматтандырылған қондырғы. Түйіспесіз жарғыштардың жұмыс жасау принципі нысанадан шығатын дыбысты ...

Түйіспесіз теңіз минасы

Түйіспесіз теңіз минасы - кеменің физикалық өрісінің әсерінен іске қосылатын түйіспесіз жарғыш орнатылған мина. Жарғышының жұмыс істеу принципіне қарай Түйіспесіз теңіз минасы магниттік, индукциялық, акустикалық, гидродинамикалық және аралас болы ...

Түйістіріп пісіру

Түйістіріп пісіру - - дайындамалар беттерінің толық жанасуымен пісірілетін түйістіріп электр пісірудің бір түрі. Бұның дайындаманың түйістіретін жерін илемдік күйге дейін қыздырып онан кейін шөктіру арқылы орындалатын электр кедергілі түйістіріп ...