ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 231

Плагиогранит

Плагиогранит - натрийлі әкті-сілтілі, яғни калийлі дала шпаттарының мүлдем кіріктірмейтін немесе оларды өте аз кіріктіретін гранит түрі. Трондьемит пен лейкрократты тән олиттің синонимі.

План

План - қандай да бір ғимараттың немесе нәрсенің горизонталь қимасы немесе оның жоғарыдан қарағандағы көрінісі; жер бетінің белгілі бір телімін жазықтықта 1:10000 не одан да үлкенірек масштабпен шартты белгілердің көмегімен бейнелейтін сызба топог ...

Пландар мен карталардың шартты белгілері

Пландар мен карталардың шартты белгілері. Жер бетін планға, картаға түсіру күрделі жұмыс, ол өте аса дәлдікті қажет етеді және дәл аспаптарды пайдаланып, маман- геодезистер, маркшейдерлер жасайды. План мен картаның мазмұны толық, түсінікті және к ...

Планер (ұшу аппараты)

Планер - ауадан ауыр моторсыз ұшу аппараты. Әуедегі планер өз салмағының әсерінен көлбеу траекториямен төмендейді. Атмосферада өрлемелі ауа тасқыны болған жағдайда қалықтау мүмкіндігі туады, яғни биіктікті жоғалтпай немесе биіктікке көтеріле ұшу. ...

Планеталық геология

Планеталық геология - планетологияның бір тармағы, яғни жалпы-планеталық заңдылықтарды, жердің қатты қабаттарына тән құрылымдар дамуының астрономиялық факторларын зерттейтін геологиялық ғылым бағыты.

Планеталық геоморфология

Планеталық геоморфология - көбінесе дистанциялық әдістер арқылы Жер бедерінің негізгі ерекшеліктерін планета ретінде және Күн жүйесіндегі планеталардың бедерін зерттейтін геоморфологияның бөлімі. Планеталық геоморфология пайда болуы және даму тұр ...

Планетарлық металлогендік ішкі белдеулер

Планетарлық металлогендік ішкі белдеулер - планетарлык металлогендік белдеудің сырткы белдемінен кейінгі тектондық-магмалық цикл кезінде пайда болған геосинклиндік белдемдердің ерекше типі. Ол ішкі материктік платформадан шалғай орналасады.

Планк тұрақтысы

Планк тұрақтысы - әсерлерінің сипаты үздікті болатын көптеген физикалық құбылыстарды анықтайтын түбегейлі физикалық тұрақты. Планк тұрақтысы і таңбасымен белгіленеді. Бұл әмбебап тұрақтыны 1900 ж абсолюттық қара дененің сәуле шығару спектріндегі ...

Пластификаторлар

Пластификаторлар немесе жұмсартқыштар - полимер материалдарын қайта өңдеу, қолдану алдында, оның пластикалық қасиетін арттыру үшін қосылатын органикалық заттар. Пластификаторларды кейде жұмсартқыштар деп те атайды; құрылыста бетон қоспасын қажетт ...

Платон Михайлович Мелиоранский

1868 жылы Санкт-Петербургте дүниеге келген. 1891 жылы Санкт-Петербург университетінің шығыс тілдері факультетінің араб-парсы-түрік-татар бөлімін бітірген. Радловтың жетекшілігімен түркі тілдерін қосымша зерттеген. 1894 жылдан бастап сол факультет ...

Платформа (көлік)

Платформа - жүк автомобилі шанағының, тіркеменің немесе жартылай тіркеменің жазық алаңша түріндегі бөлігі. Шөмішті платформа - артқы борты жок өзіаударғыш автомобильдің шөміш немесе калак тәріздес платформасы. Жылытылатын платформа - өзі аударғыш ...

Платформалық аймақ

Платформалық аймақ. Геоморфологияда: жербедері жазықтықтар мен тегістіктерге сәйкес келетін, өте шабан қозғалатын аймақтар: материктік және мұхиттық тұғырлық аймақтар болып екі түрге бөлінеді. Материктік тұғырлықтар негізінен көтеріңкі аймақтар ж ...

Платформалық алқап

Платформалық алқап - тектоникада: геосинклин ұғымына қарама-қарсы мағынада қолданылатын, сол геосинклиндерден тектоникалық режимінің мейілінше салғырттығымен айырықшаланатын, континенттерге тән жер қыртысының ең басты құрылымдық элементтерінің бі ...

Платформалық массив

Платформалық массив - құрылымдық тұрғыдан нашар дербестелген, ауданы жағынан мейілінше ауқымды, тектоникалық енжарлықпен сипатталатын платформа бөлігі.

Платформалық тыс

Платформаның үстіңгі құрылымдық қабатын қүрайтын, негізінен алғанда мүлдем метаморфтанбаған және қатпарланбаған шөгінді таужыныстардың онша қалың емес қабаты; Платформалық тыс рөлін сирегірек жанартаутекті-шөгінді немесе таза жанартаутекті таужын ...

Плацдарм

Плацдарм - Бір мемлекеттің екінші мемлекетке шабуыл жасау мақсатында пайдаланатын аймағы. Теңіз десанты күшімен теңіз жағалауында басып алынған аймақ, Бұл плацдарм негізгі десант күшін түсіруді және оның келесі шабуылын қамтамасыз етеді. Әскерлер ...

Плебисцит (референдум)

Плебисцит Бүкілхалықтық талқылау, сұрау салу түрлерінің бірі; халықаралық қатынастарда - жалпы халықтық дауыс беру жолымен тұрғындардың ерік білдіруі негізінде сол немесе басқа даулы аймақтың қай мемлекетке тиесілігін анықтау.

Плейстоцен

Плейстоцен - жер шарындағы ең соңғы қайталанған мұздықтар кезеңін қамтитын, шамамен 2.580.000 жыл бұрыннан 11.700 жыл бұрынға дейінгі аралықтағы геологиялық дәуір. Төрттік жүйеге қатысты геологиялық бөлім атауы; неоген жүйесінің плиоцендік түзілі ...

Плеоназм

Плеоназм - мағынасы жакын сөздердің тіркесін білдіретін стилистикалық термин. Мысалы: ежеігі-ескі. қара- күйе кәрі-кемпір, қур-бекер жандары-жарқын Плеоназмның ерекше бір түрі дыбыстық құрылысы, мағынасы бірынғай сөздердін қайталануы тавтология к ...

Пломба

Пломба - тісте пайда болған қуысты бітеу үшін қолданатын зат. Пломба арқылы тістің әдеттегі қалпына келуімен қатар шайнау қызметі де орнына келеді. Пломбалық заттарды таңдағанда тістің қай топқа жататынын, қуыстың қай жаққа орналасқанын ескерген ...

Плунжер

Плунжер - ұзындығы диаметрінен едәуір үлкен болатын поршень; әдетте эксцентриктен, айналшақтан, көлбеу тығырықтан тікелей қозғалысқа түседі. Жоғары қысымды сорап плунжері - жанармайды дәл мөлшерлеу, жоғары қысыммен қамтамасыз ету және іштен жану ...

Пневмовирустар

Пневмовирустар - парамиксовирустар тұқымдастығына кіретін туыстық. Адамның және ірі қара малдың респираторлы-синцитиальды вирусын,сонымен қатар тышқанның өкпе қабыну вирустарын біріктіреді. Пневмовирустар вириондары құрамында гемагглютинин және н ...

Пневмокөлік

Пневмокөлік - құбыр ішіндегі қысылған газ арқылы пайда болған қысым төмендеуі әсерінен немесе газ ағынынан болатын материалдардың немесе заттардың орын ауыстыруы.

Пневмотахометрия

Пневмотахометрия - қалыптасқан дем шығару мен дем жұтқандағы барынша көп көлемді жылдамдықты өкпе қабынуының жылдамдығын метрлеу көмегімен зерттеу.

Победит

Победит - вольфрам монокарбиді мен кобальттан ұнтақтық металлургия әдісі бойынша алынатын қатты қорытпа. Победит қышқыл металды қатты қорытпалар, кобальт металының ішіндегі вольфрам, титан және тантал карбидтерінің қатты ерітіндісі болып есептеле ...

Побоище

Побоище - Башқұртстанның Кугарчин ауданындағы ауыл, Побоищен ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 198 адамды құрады. Пошта индексі - 453341, ОКАТО коды - 80238870001.

Повесть

Повесть - эпикалық проза жанрының бір түрі. Повесть туралы түсінік әдебиет тарихында жиі өзгеріп, оны романның құрамдас бөлігі ретінде тану біраз уақыт орын алды. Еуропа әдебиетте Повестьті новелла деп те атай береді. В.Г. Белинский Повестьті" ро ...

Повидло

Повидло - ысқыланған жеміс-жидек массасын қант қосып қайнатқан кондитер өнімі. Дайындалған жемістер ішіне аздаған су құйылған сыйымдылық ішіне салынады да, қақпағы жабылып, жемістер жұмсарғанша қайнатылады. Қайнатылған жемістерді тор көзді електе ...

Подлуб ауылдық кеңесі)

Подлуб - Башқұртстанның Кармаскалин ауданындағы ауыл, Подлуб ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 890 адамды құрады. Пошта индексі - 453002, ОКАТО коды - 80235850001.

Подольских Николай Артемьевич

Подольских Николай Артемьевич – партия, кәсіподақ қызметкері, Орынбор ауыл шаруашылық институтын бітірген. 1949 – 50 жылдары Башқұрт АКСР-нің "Ақжар" кеңшарында механик, 1954 жылы қазіргі Түркістан облысының "Күйік" кеңшарында шеберхана механигі, ...

Подполковник

Подполковник - әскери атақ. Подполковниктің атқаратын қызметтері: полк командирінің орынбасары, полк штабының бастығы, жеке батальон командирі, әскери-теңіз күштерінде подполковник атағына сәйкес атақтар: 2-рангілі капитан, 2-рангілі инженер-капи ...

Позитив

Позитив - салыстырмалы жарықтылығы ақ - қара түсті фотографияда мен түсі түрлі түсті фотографияда суретке түсірілетін объектінің жарықтылығы мен түсіне сәйкес келетін фотографиялық кескін. ауысп. мағынада позитивтік, оң жәйт негативке қарама-қарсы.

Позиция

Позиция - Классикалық бидегі қолды ұстап тұру мен аяқтарды қоюдың бұлжымас ережелері. Би Позициялары адам денесі қимылының неғұрлым көркем, әсем жағдайларын іріктеп алу жолымен қалыптасты; Белгілі бір нәрсеге деген көзқарас пен осы көзқарасқа сай ...

Позициялық қорғаныс

Позициялық қорғаныс - әскер бекінген өңірді берік ұстап түру мақсатын көздейтін тұтас майдандағы қорғаныс. Қорғаныс өңірі инженерлік жағынан жақсы жабдықталады, әрі бекінген және жабдықталған позициялар саны көп болады. Ядролық қарулар қолданылат ...

Пойкилиттік құрылым

Пойкилиттік құрылым - бір немесе бірнеше минералдың ұсақтау түйірлері басқа минералдың ірілеу түйірлерінде ретсіз орналасқан кірінділер кұрайды. Кіріктіруші минерал ойкокристалл, кірігетін минерал хадакристалл деп аталады.

Покровка (Стерлитамак ауданы)

Покровка - Башқұртстанның Стерлитамак ауданындағы ауыл, Наум ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 507 адамды құрады. Пошта индексі - 453156, ОКАТО коды - 80249840002.

Покровка 2-я

Покровка 2-я - Башқұртстанның Благовар ауданындағы ауыл, Первомай ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 8 адамды құрады. Пошта индексі - 452738, ОКАТО коды - 80214824003.

Полигендік жанартау

Полигендік жанартау - тыныш кезеңдермен бөлінген, көптеген реттілікті атқыламалардан жаралған конус пішінді жанартау. Қазіргі орталық жанартаулардың көпшілігі осы типке жатады. Полигендік жанартау, әдетте эксплозиялылықгың ұлғаюы бағытында өзгереді.

Полигенетикалық беттер

Полигенетикалық беттер - әр бөліктерінде әр түрлі, бірақ өзара байланысты бедер жаралу процестері арқылы түзілген, морфологиялық жағынан біртұтас тегістелу беттері. Полигенетикалық беттер көбінесе құрлық жағалауын және су асты қайранды қамтитын т ...

Полигон

Полигон - қару-жарақ пен әскери техникаға сынақ жүргізуге, әскерлердің жауынгерлік дайындықтары бойынша шаралар және тактика аумағында зерттеулер жүргізуге арналған үстіндегі әуе кеңістігін қамтитын құрлықтағы немесе теңіздегі арнайы бөлінген жән ...

Полигоналды грунттар

Полигоналды грунттар - мәңгі тоң таралған облыстарда - поляр маңы және биік таулы зоналарда кездесетін полигональды "топырақтар". Полигональды грунттар ұсақ көп бұрыштарға бөлініп жатады. Олар әр түрлі мөлшерлі тас кесектерінің жиынтықтарынан тұр ...

Полигональдық түзілімдер

Полигональдық түзілімдер - полюстік және субполюстік атыраптарда жұқа дисперсті грунттардың аяздан жарылу кезінде пайда болған микро- және мезобедер пішіндері. Неғұрлым ірі полигональдық түзілімдер тундра зоналарында кездеседі және полигональдық ...

Полигонометрияны теңдестіру

Полигонометрияны теңдестіру. Жеке жүрістерді және полигонометрия тораптарын теңдестіруде ең кіші квадраттар әдісі аппаратына сүйенетін ықшамдалған теңдестіру әдісі кең қолданылады. Коррелаттық әдіске сәйкес қатаң әдістен шетке шығу жеке тәуелсіз ...

Поликистозды өкпе

Мөлдір өкпе - өкпе өрісінің рентгенді сәулелердө дем алғанда да, сондай-ақ дем шығарғанда әдеттен тыс жоғары болып көрінуі, өкпе эмфиземанологиялық белгісі.

Поликлет, Аргостық Поликлет

Поликлет, Аргостық Поликлет - грек мүсіншісі әрі өнер теоретигі; б. э. бұрынғы 480 ж. шамасында туған; творчествосы 460 - 410 жж. гүлденді; б. э. бұрынғы V ғ. аяғында дүние салды. Ертедегі жазушылар мәліметтеріне қарағанда, Поликлет мүсінші Агела ...

Поликонустық проекциялар

Поликонустық проекциялар - параллельдер центрлері осьтік меридианда не оның жалғасында орналасқан эксцентрлік шеңберлердің доғалары болып, ал меридиандары түзу сызықты меридианға қатысты симметриялы қисықтар болып бейнеленетін картографиялық прое ...

Полилог

Полилог - бірнеше адамның арасында болатын әңгіме. "Полилог" термині тілдің қарым-қатынастық қасиетін зерттеуде "диалог" терминіне қосымша қабылданған. Сөйлесушілердін саны екеу немесе одан көп болуы диалогтің сипатына қайшы келмейді, қайта олард ...

Полиметаморфизм

Полиморфизм - кристаллографияда не минералогияда: кейбір заттардың әр түрлі термодинамикалық жағдайларда бірдей химиялық құрамын сақтай отырып, әр түрлі физикалык-химиялық қасиеттермен, оның ішінде әр түрлі кристалдык құрылым ерекшеліктерімен сип ...

Полиморфты жүйе

Полиморфты жүйе - өзіндік жеке басқарудың көмегімен өзара жалғастырулардың реті мен оның жеке бөліктерінің қызметін өзгерту арқылы ағымдағы мәселелерді шешуге арнайы бейімделген әр түрлі форманы қабылдай алатын жүйе.

Полимәдениетті білім беру

Полимәдениетті білім беру - жалпы білім беру қазіргі кездегі маңызды кұрылым, этника аралық интеграцияға бағытталғаны мен көбінесе салт-дәстүрлерде қайталанбас өмір бейнесінде, дуние тану құндылығымен мәдениетті өмірлік жанды құрмет ететін жастар ...