ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 191

Меншікті қорлар

Меншікті қорлар - жатын, құрылым, барланған бөлікше ауқымының 1 км 2 ауданына немесе жинауыштың 1 км 3 көлеміне, сол сияқты бір ғана өндіру ұңғымасына тиесілі мұнай, газ, конденсат, шартты жағармай қорлары.

Меню жолы

Меню жолы - стандартты терезенің жоғарғы жағында орналасқан меню бөлімдерінің аты көрсетілетін командалар жолы. Олардың бірін тандап алғанда, келесі орындалуға тиіс командалар тізімі бар суырмалы меню жолдары шығады. Әдетте, меню жолы тақырып қат ...

Мергенбай Жаманкөзұлы

Мергенбай Жаманкөзұлы, Мергенбай банды - батыр, мерген. 1918-20 ж. Қызыл әскер қатарында қызмет етіп, Жетісуда Кеңес өкіметін орнатуға қатысқан. Ел ішінде оның ерлік істері жөнінде әңтіме көп. Мәселен, 1927 ж. Сырт жайлауында отырған ұзақ батыр а ...

Мердігер

Мердігер тапсырыс берушімен шарт бойынша жұмысты орындайтын заңды және жеке тұлға; мердігердің орындалатын жұмыстар түрлеріне лицензиясы болуы қажет. Бас мердігер - тапсырыс берушімен жасалған мердігерлік шарт негізінде қажеттілік болса, арнайы м ...

Мерей орамы (Астана)

Мерей орамы. Бұрынғы атауы №17 қысқа көше. Оңтүстік-Шығыс тұрғын алабы. Мерей орамы Балқантау көшесінен басталып, Таскескен көшесінде аяқталады. Ұзындығы - 200.1 м. Мерей - абырой, атақ, мәртебе деген мағынаны білдіреді. Үлкен кісілер бата берген ...

Мереке көшесі (Астана)

Мереке көшесі - бұрынғы атауы Мир көшесі. "Интернациональный" тұрғын алабы. Мереке көшесі Құрылысшылар, Көлсай, Армандастар, Өркениет, Нұрлыжол көшелерімен қиылысады. Ұзындығы - 979.7 метр. Мереке - көп қырлы қоғамдық құбылыс. Ол дамыған мәдениет ...

Мереке Сатылғанқызы Атабаева

Мереке Сатылғанқызы Атабаева - тіл білімі маманы, филолог ғылым кандидаты, доцент. ҚазМҰУ-дың филолог факультетін бітірген. 1974 жылдан Абай атындағы Алматы мемлекеттік университетінде тәлімгер-зерттеуші, аспирант. 1982 жылдан осы оқу орнында, ке ...

Мерзімінен бұрын шартты түрде босату

Қылмыстық заңдарға сәйкес - сот түзеу жұмыстарын, әскери қызмет бойынша шектеу, бас бостандығын шектеу, тәртіптік әскери бөлімде ұстау немесе бас бостандығынан айыру жазасын өтеп жүрген адам өзінің түзелуі үшін сот тағайындаған жазаны толық өтеуд ...

Мерзімдік кедендік декларация

Мерзімдік кедендік декларация ; гр. periodos - промежуток времеии; круговращеиие) Бір тұлға бір тауарларды кедендік шекара арқылы тұрақты түрде өткізген кезде кеден органы күнтізбелік отыз күн ішінде Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы ар ...

Меридиан

Меридиан 1) Географиялық жер меридиан, жер шарының полюстері арқылы экваторды тура көлденең кесіп өтетін сызық. Меридианның бірі шартты түрде бастапқы бірінші, нәлдік болып алынады да, одан бойлықтың шығысқа шығыс бойлығы және батысқа батыс бойлы ...

Меридиан қисықтығының радиусы

Меридиан қисықтығының радиусы - кез келген жазық қисықтың оның белгілі бір нүктесіндегі қисықтығының радиусы - осы нүктедегі қисықтың шексіз кіші доғасының радиусы; бүл хіші доға шеңбер доғасы деп қабылданады.

Меридиандардың жақындасуы

Меридиандардың жақындасуы - аталған нүктенің нағыз меридианы мен километрлік тордың тік сызығының немесе оған көлденең сызықтың арасындағы бұрыш. Нүктенің ендігі мен оның осьтік меридианнан қашықтығы артқан сайын Меридиандардың жақындасуы шамасы ...

Меридиандық циркуляция

Меридиандық циркуляция - 1) жер шарының немесе оның бөлігінің үстімен меридиан бойынша бағытталған ауа козғалысын құрайтын ауа ағыстары; 2) меридиан бағытындағы ауа алмасуының атмосфералық үлгісі.

Меркі көшесі (Астана)

Меркі көшесі - бұрынғы атауы Мереке көшесі. Меркі көшесі Космонавтар көшесімен қиылысады. Ұзындығы - 584.6 метр. Меркі - Шу алабындағы өзен. Мерке ауданы жерімен ағып өтеді. Ұзындығы - 100 шақырым. Өзен Қырғыз Алатауының солтүстік беткейіндегі мұ ...

Меркатордың көлденең проекциясы

Меркатордың көлденең проекциясы - жер шарының тең бұрышты көлденең-цилиндрлік проекциясы. Шардың меридиандарының бірі осьтік меридиан деп қабылданып, жазықтың бетінде абсцисса осі болып белгіленеді де, бас масштаб сақталады; конформды проекция. М ...

Мерса-Матрух

Мерса-Матрух қаласы – Жерорта теңізінің жағалауындағы Египет қаласы. Матрух провинциясының астанасы. Қала Птоломей заманынан бері Параитонион атымен белгілі. Ал византиялық кезеңде Параэтониум деп аталды. Қаладан 7 км қашықтықта жартастармен қорш ...

Мертиолят

Мертиолят - антибиотикті зат. Әрекеті сульфгидрид топтарын байланыстыруға негізделген. Вакциналар мен сарысуларды таза қалпында сақтау үшін колданылады.

Меряс

Меряс - Башқұртстанның Баймак ауданындағы ауыл, Меряс ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 820 адамды құрады. Пошта индексі - 453660, ОКАТО коды - 80206838001.

Мес

Мес – теріден жасалған ыдыс. Қымыз, шұбат, айран, іркіт сияқты сүт тағамдарын құяды. Көбінесе ешкінің, бұзаудың бітеудей сыдырылған терісінен жасайды. Оны жасаудың жолы былай: терінің жүнін, шелін алып, иленген соң талдың қабығымен, қынамен бояйд ...

Мескита

Мескита мешіті немесе Кордова собор мешіті – бұрын Рим-католик соборы болған. Испаниядағы Кордова қаласында орналасқан. Орта ғасырларда көлемі бойынша әлемдегі екінші мешіт болған. Омейяд әулетінің маңызды ескерткіші. Мешіт құрылысы 600 жылдар ша ...

Месягут (Яңауыл ауданы)

Месягут - Башқұртстанның Яңауыл ауданындағы ауыл, Месягут ауылдық кеңесіне жатады. 2009 жылдың 1 қаңтарында тұрғыны 182 адамды құрады. Пошта индексі - 452815, ОКАТО коды - 80259855001.

Метагенез

Метагенез - Жер қыртысының біршама терең қойнауларына батқан шөгінді таужыныстардың жоғары температура мен қысым жағдайында және минералданған ерітінділер әсерінен минералдық құрам өзгерістеріне және құрылымдық өзгерістерге ұшырауы. Бүл өзгерісте ...

Метакоммуникация

Метакоммуникация – БАҚ пен аудитория арасындағы байланыс пен оның аудиторияға әсерін зерттейтін жалпы коммуникацияның тарауы. Метакоммуникация көптеген бұқаралық ақпарат құралдары аудиториясын зерттейтін компанияларда, сондай-ақ консалтингтік ком ...

Метал аққыштығы

Метал аққыштығы – серпімділік шегінен аса көп өзгермейтін жүктеме берілу кезінде металдың пластикалық пішінсіздену қасиеті. Метал аққыштығы – жартылай өңделген өнімдерден дайындамалардың сырт пішінін құру кезінде қысыммен өңдеуге қабілеттігінің б ...

Металдар мен қорытпалардың құйылғыштық қасиеттері

Металдар мен қорытпалардың құйылғыштық қасиеттері - металдардың және қорытпалардың құю қорамасына құйған кезде ақаусыз құймалардың қалыптасуына икемділігін сипаттайтын физика-химиялық жөне арнайы технологиялық қасиеттері. Құйылғыштық қасиеттердің ...

Металдарды кесу

Металдарды кесу - бұйымдардың қажетті пішіндері мен өлшемдерін қалыптастырып, олардың беттерінің белгіленген технологиялық сапаларын қамтамасыздандыру мақсатымен металдан жаңқа алып тастау арқылы өңдеу. Металды кесу металкескіш білдектерде металк ...

Металдарды термиялық өңдеу

Металдарды термиялық өңдеу – металдан және қорытпадан жасалған заттардың, бұйымдардың құрылысы мен қасиеттерін өзгерту мақсатында пайдаланылатын жылулық өңдеу процестерінің жиынтығы. Металдарды термиялық өңдеу термиялық жылу әсерімен, химиялық-те ...

Металдарды химия-механикалық өндеу

Металдарды химия-механикалық өндеу - металдардың өте жұқа бет қабаттарын химиялық бұзумен қатар кескіш құралмен механикалық алып тастау. Химия-механикалық өңдеу механикалық кесіп өңдеуге қарағанда өңдеудің жылдамдығы мен дәлдігін жоғарылатады.

Металдарды қысыммен өндеу

Металдарды қысыммен өндеу - дайындаманы илемді деформациялап, дайын тетіктердің өлшемдеріне, түріне жақын өлшемдер мен түр беру.

Металдардың бастапқы қалпына келуі

Металдардың бастапқы қалпына келуі - пішіні бұзылған металдар мен қорытпалардың құрылым сапасы мен қасиеттерінің оларды қыздырғанда ішінара қалпына келу процесі.

Металдардың ескіруі

Металдардың ескіруі - бөлме температурасында ұзақ уақыт ұстаудың себебінен, немесе қыздыру әсерінен металдар мен қорытпалардың құрылымдарының және қасиеттерінің өзгеру процесі.

Металдардың жемірілуі және онымен күресу жолдары

Металдар мен құймалар әр түрлі заттармен жанасқанда, олармен әрекеттесіп, химиялық қосылыстар түзеді. Әсіресе жаңбыр, топырақ ылғалы, ауа әсерінен қоршаған ортадағы металдар бүлініп желінеді. Бұл кезде металдан жасалған бұйымның қасиеті мүлдем өз ...

Металдардың қосылыстары. Оксидтер мен гидроксидтер

Атомдарының құрылысына байланысты металдар әртүрлі тотығу дәрежесін көрсетіп, алуан түрлі қосылыстар түзеді. I және II негізгі топша металдарының сыртқы энергетикалық деңгейінде 1 - 2 электрон бар. Химиялық реакция кезінде олар осы электрондарын ...

Металдың қажуы

Металдың қажуы - металдың қайталамалы деформациялауының арқасында күйі өзгеріп үдемелі түрде қирауына себеп болуы. Қажуға кедергі төзімділік шегімен сипатталады, яғни металдың ең үлкен кернеуінің қанша рет қайталануына қираусыз шыдайтыны. Металды ...

Металл аққыштығы

Металл аққыштығы – серпімділік шегінен аса көп өзгермейтін жүктеме берілу кезінде металдың пластикалық пішінсіздену қасиеті. Металл аққыштығы – жартылай өңделген өнімдерден дайындамалардың сырт пішінін құру кезінде қысыммен өңдеуге қабілеттігінің ...

Металл беріктігі

Металл беріктігі бірнеше түрге ажыратылады: динамикалық беріктік – динамикалық жүктемелерді металдардың қирамай қабылдау қасиеті; техникалық беріктік – нақты бір материалдарда қол жеткізген беріктік ; теориялық беріктігі – атомаралық ілінісу күшт ...

Металл бұйымдарды ыстықтай қаптау

Металл бұйымдарды ыстықтай қаптау. Металл бұйымның сыртын тотықтан қорғайтын қабықпен қаптау үшін оны балқып тұрған қорғағыш металға батырып алу әдісі.

Металл Оптикасы

Металл Оптикасы – металдардың физиканың оптикалық диапазондағы электрмагниттік толқындармен өзара әсерлесуін зерттейтін саласы. Бос электрондардың концентрациясының жоғары болуына байланысты металдарда электро-магниттік толқындардың шағылу коэффи ...

Металл тазарту

Металл тазарту – қорытылған металдар мен қорытпаларды қажетсіз зиянды қоспалардан арылту. Шикізаттан өндірілген алғашқы металл 96 – 98% шамасында негізгі өнімнен, қалғаны бөгде қоспалардан тұрады. Физикалық, химиялық, механикалық қасиеттерінің ти ...

Металл құралымдар

Металл құралымдар – әр түрлі металдардан жасалған құрылыстық құралымдар. Металл құралымдар беріктігімен қатар әрі жеңіл түрлері де болады. Жеңіл алюминий қорытпаларынан жасалған құралымдарды пайдаланудың маңызы зор. Бұлардың басты артықшылығы жең ...

Металлкескіш станоктар

Металлкескіш станоктар - дайындаманы кескіш аспаптар мен жаңқасын алып өңдеуте арналған. Мамандандырылуына қарай: әмбебап, кең ауқымды, арнайыландырған, арнайы, агрегаттандырылған; автоматтандырылу дәрежесіне қарай: қолмен басқару, жартылай автом ...

Металлогендік дәуір

Металлогендік дәуір туралы ұғымды алғаш рет 1911 – 1913 жылы француз геологы Л. де Лоне 1860 – 1938 енгізген. Металлогендік дәуір геологиялық ұзақ уақытты қамтиды. Жер тарихы дәуірлерінде түрліше литогенез, қатпар түзілу, тектоникалық-магмалық пр ...

Металлогендік провинциялар мен белдеулер типтері

Металлогендік провинциялар мен белдеулер типтері - дамуы, минералдануы және т.б. ерекшеліктері бойынша бөлінетін металлогендік провинциялар мен белдеулер түрлері. Тектондық-магмалық цикл мен оған сәйкес минералданудың белгілі бір кезеңдерімен бай ...

Металлогения

Металлогения тектоникамен, петрографиямен, литологиямен, пайдалы қазбалар ілімімен тікелей байланысты болып келеді. Металлогендік зерттеулердің негізгі әдістеріне жеке өңірлерді зерттейтін аймақтық металлогендік, жекелеген кенді аудандарды зертте ...

Металлография

Металлография - металл тану ғылымының металдар мен қорытпалардың құрылымын зерттеумен айналысатын саласы. Металлография материалдардың жай көзге байқалатын макроқұрылымы мен микроскоптар арқылы ғана көрінетін микроқұрылымын, сондай-ақ механикалық ...

Металтектік карта

Металтектік карта немесе Металлогендік карта – нақтылы аймақтың геологиялық немесе тектоникалық кұрылыс ерекшеліктерін негізге ала отырып, осы өңірдегі рудалы алаптар мен кендердің орналасу заңдылықтарын және оны құрайтын барша тау жыныстарының т ...

Метамерия

Метамерия – кейбір өсімдіктер мен жануарлар топтары органдарының біріне-бірі өзара біркелкі, жалғас орналасқан ұқсас бөліктері Кейде Метамерияны симметрияның бір көрінісі деп те қарастырады. Организмдердегі Метамериялық құрылыс олардың органдарын ...

Метаморфизм

Метаморфизм – геологиялың денелердің температура, қысым, газ бен сұйық ерітінділер ықпалынан өзгеріске ұшырау үдерістері. бұл өзгерістер пайдалы қазба денелерінің жатые жағдайлары мен морфологиясына, таужыныстар мен пайдалы қазбалардың құрылымы м ...

Метаморфизм дәрежесі

Метаморфизм дәрежесі - метаморфизм сатысына не метаморфизм фациясына орайлас ұғым; төмен, орта және жоғары дәрежелі метаморфизм болып жіктеледі: төмен дәрежелі метаморфизмге жасыл тақтатастар фациясы, орта дәрежелі метаморфизмге эпидот-амфиболитт ...

Метаморфогендік гранит түзілу

Метаморфогендік гранит түзілу - бастапқы таужыныстардың балқымай метаморфогендік өзгерісінен гранитоидтердің қалыптасу процесі. Бұл процесте қүрамы өзгермейді, тек метаморфталған кешеннің ішінде ғана диффузияға байланысты қайта таралу болады. Мет ...