ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 162

Китаб әд-Дурра аль-Мудийа фи-л-Лұғат ат-Туркийа уә-л-Камал

Китаб әд-Дурра аль-Мудийа фи-л-Лұғат ат-Туркийа уә-л-Камал” – 14 ғ-да Мысыр мен Шам елдерінде, яғни мәмлүк қыпшақтарының мемлекетінде, сол кездегі қыпшақ тілін оқып үйрену үшін классикалық араб тілінде жазылған сөздік. Қолжазбада бұл еңбек" Таржу ...

Китаб әл-Аалақ ән-Нафиса

Китаб әл-Аалақ ән-Нафиса” – 9 ғасырдың 2-жартысы мен 10 ғасырдың басында өмір сүрген араб тілді географ Әбу Әли Ахмед ибн Рустенің шығармасы. Еңбектің түпнұсқасы көптомдық, көлемді, әр салалы энциклопедияға тұрарлық шығарма. Біздің заманымызға те ...

Китаб әл-Айн

"Китаб Ул-Айни", "Айн кітабы" – Әбу Абд ур-Рахман әл-Халил бин Ахмад бин Аир Тамим әл-Азди әл-Фараһиди әл-Ахмади әл-Басри жазған араб тілінің сөздігі. Авторы – талантты ақын, дарынды ғалым, араб өлең өлшемінің негізін салған әдебиетші. Тіл өнері ...

Китаб әл-Ансаб

Китаб әл-Ансаб” – тарихи географиялық және өмірбаяндық шығарма. Авторы – ортаазиялық тарихшы Әбу Сайид әл-Кәрім ас-Самани. Ол Мерв қаласында туған." Китаб әл-а-та” автор көрнекті адамдардың, негізінен, діни қайраткерлердің есімдерін әліпби тәртіб ...

Китаб әл-Булдан

Китаб әл - Бұлдан” – тарихи шығарма. Авторы – Әбу-л-Аббас Ахмед әл-Иақуби. 891 ж. жазылған. Шығармада әлемнің сол кездегі ірі аймақтары 4 тарауға бөлініп сипатталады. Әсіресе, шығарманың Орталық Азия мен Орта және Таяу Шығыс елдерінің тарихи-геог ...

Китаб әл-Йәмини

Әл-Китаб әл-Йәмини немесе Тарих әл-Утби - Әбу Наср Мұхаммед ибн Абдул-Джаббар әл-Утбидің тарихи шығармасы. Сұлтан Махмұд Ғазнауиге арналған бұл туынды шамамен 1021 жылы жазылып бітіп, сұлтанның уәзірі Ахмед әл-Меймендиге табыс етілді. Бейнелі, ба ...

Китаб Әл-Масалик Уә-Л-Мамалик

Китаб Әл-Масалик Уә-Л-Мамалик – тарихи шығарма. Авторы – Әбу Исхақ әл-Истахри. Шығармада Арабия, Парсы теңізі, Мағриб, Мысыр, Сирия, Румдар теңізі, Ирак, Үндістан, Иран, Хазар теңізі, Армения, Әзірбайжан, Хорасан және Мауераннахр жөнінде, ол елде ...

Китаб Әл-Харадж Уә Санат Әл-Китаба

Китаб Әл-Харадж Уә Санат Әл-Китаба – тарихи шығарма. Авторы – Әбу-л-Фарадж Құдама ибн Жафар әл-Басри. Шығарма 928 ж. жазылған. Онда Араб халифатының әкімшілік бөлінісі, жол қатынасы, жерге орналасу мәселелері, қалалар, таулар мен өзен-көлдер тура ...

Китаб-И Тауарих-И Падиша Хан-И

"Китаб-И Тауарих-И Падиша-Хан-И" – Сейфи Челебидің 1582 жылы түрік тілінде жазған шығармасы. Аздап араб және парсы сөздері кездескенімен, кітаптың тілі мәнерлі, қарапайым әрі түсінікті. "К и т и п х и" қытай билеушілері туралы, қалмақ билеушісі ж ...

Киффа

Киффа – Мавритания қаласы. Халық саны 32 716 адам 2000 жылғы халық санағы бойынша. Ассаба облысының әкімшілік орталығы. Қала өзінің моншақтарымен танымал. 2008 жылы болған Ралли-Дакар бағытында орналасқан. Киффа қаласы елде жаңа салынған ішкі ауд ...

Клёцки

Клёцки - көжелерге салу үшін немесе ет тағамдарына гарнир ретінде қолданылатын ұннан жасалған өнім. Кисельге, компотқа немесе тәтті соустарға салынатын клёцкилер де болады. Клёцкидің кез келген түрі үшін мыналар қажет: ұн немесе кез келген дақыл ...

Клайв Оуэн

Клайв Оуэн 1964 жылы, 3 қазанда Ұлыбританияның Конвентри қаласында дүниеге келген. 1967 жылы кантри-әнші әкесі отбасынан кетіп қалған. Клайв пен оның төрт ағасын, шешесі мен жергілікті теміржол станциясындағы кассир болып қызмет атқарған өгей әке ...

Клапанды пневмоторакс

Клапанды пневмоторакс - демді ішке тартқанда, ауа сірі қабық қуысына кіреді, ал демді шығарғанда, сірі қабықтың тесігі жабық болғандықтан оны тастап кете алмайды.

Клапейрон - Клаузиус теңдеуі

Клапейрон - Клаузиус теңдеуі – заттың бір фазадан басқа бір фазаға ауысу процесін сипаттайтын термодинамикалық теңдеу. Клапейрон - Клаузиус теңдеуі бойынша тепе-тең күйде өтетін процестегі L фазалық ауысу жылуы мына өрнек бойынша анықталады: d P ...

Клапейрон теңдеуі

Газдың қандай күйде тұрғанын білу үшін оның термодинамикалық параметрлерін, яғни қысымды, температураны, көлемді білу қажет. Термопараметрлердің біреуінің өзгерісі оның басқа параметрлерінің өзгеруіне әкеп соғады. Бұл параметрлерді байланыстыраты ...

Клара Аяпбергенова

Клара Аяпбергенова - филолог ғылым кандидаты, доцент. Алматы қыздар педагогикалық интын бітірген. 1956 - 1964 ж. "Социалистік Қазақстан" газетінің, "Қазақстан әйелдері" журналының қызметкері. 1964-1968 ж. Гурьев педагогикалық институтының, 1968 - ...

Клара Төлендіқызы Әліпова

Клара Төлендіқызы Әліпова – ұстаз, еңбек ардагері. Шымкент мемлекеттік институтын бітірген. 1959 – 1969 жылдары Шымкент қаласында орта мектеп мұғалімі. 1969 – 1973 жылдары Шымкент облыстық партия комитетінің партиялық ұйымдастыру бөлімінің нұсқау ...

Кларен

Кларен - қазба көмірлердің жартылай жылтыр кұрамдас бөлігі. Әркелкі көмірлерде қалыңдығы әр түрлі жолақтар түрінде кездеседі, кейде тұтас көмір қабатын түзеді, Кларен споралық, кутикулдык, шайырлы, фюзен-семифюзенді, споралы-фюзенді-семифюзенді б ...

Кларк

Кларк – салмақ мөлшерімен немесе атомдар санымен, процентпен т. б. бірліктермен елшенетін жекелеген химиялық элементтердің жер қыртысындағы, литосферадағы, атмосферадағы, тірі организмдердегі немесе басқа да ірі-ірі геохимиялық ортадағы орташа мө ...

Класс

Класс - қолданылатын қасиеттерінің немесе өңдеу тәсілдерінің ортақтылығын сипаттайтын нысандардің жиынтығы. Класс үлгісі - кейбір класс конструкторы жасаған нақтылы нысанды белгілейтін нысандық-бейімделген бағдарламалау термині. Класс үлгісінің к ...

Классикалық латын тілі

Классикалық латын тілі - латын тілінде жазылған, көне римдіктер "классикалық" деп қарастырған әдебиеттің тілі. Бұл тіл б.з.д. 1-ші ғасыр - 1-ші ғасыр аралығында латын әдебиетінің алтын дәуірінде қолданылды. 2-ші ғасырдағы "Күміс дәуір" әдебиеті д ...

Классикалық экономика

Классикалық экономика – экономикалық теориядағы экономика өзін-өзі реттеуге қабілетті‚ кез келген өндіріс тұтынуды көбейту үшін құрылады деп пайымдайтын бағыт. Осы бағыттың өкілдері Сэй заңын белгілі бір тұрғыда әділетті деп санайды. Бұл заңға сә ...

Кластан тыс жұмыс

Кластан тыс жұмыс - мектепкен тыс мекемелердің – оқушылар үйлері мен сарайларының, жас натуралистер мен техниктер станцияларының, балалар кітапханаларының, жас көрермендер театрларының, т.б. оқушылармен жүргізетін тәрбиелік және білім беру сипатт ...

Кластер (деректер сақтау бірлігі)

Кластер - 1) dos жүйесінде - диск кеңістігін бөлу кезіндегі оған жазылатын ең кіші көлемдегі мәліметтер бірлігі. Ол, әдетге, 512 байттан, бір немесе қатар орналасқан бірнеше диск секторларынан құралады. Кластерде әрбір мәліметтер бірлігі үшін бер ...

Кластық құрылым

Кластық құрылым – сынықты шөгінді тау жыныстары құрылымының жалпылама аты. Сынықтарының ірілігіне қарай псефиттік, псаммиттік,алевриттік,пелиттік түрлері бөлінеді.

Клаузула

Клаузула - халықаралық шарт немесе келісімдегі ерекше ереже. Саудада барынша қолайлы режимді ұсынғаны, шартқа бәрі бірдей қатысу, жағдайды түбірімен өзгерту, халықаралық сот органының міндетті құзыреті жөніндегі әртүрлі ерекше ережелер мен жағдай ...

Клептомания

Клептомания - ұрлауды жаны қалап тұратын, бір демде пайда болатын дертті құмарлық. Жүйкесі тұрақсыз, қай кезде болары белгісіз тітіренушілік-торығушылық көңіл-күйдегі адамдарда кездеседі. Ұрлыққа құмарлық құқық қорғау органдарының назарын көп ауд ...

Клецки

Клецка әзірлеу үшін көбіне бидай ұнын, манный жармасын, тарыны, картопты пайдаланады. Клецканы дербес тағам ретінде де, сорпаларға салуға арналған тағам ретінде де пайдаланады. Қайнаған суға немесе сорпаға тұз, сары май салып, бидай ұнын немесе м ...

Клиент

Клиент – нарықтық қатынастарда тауарлық шот, тағы басқа бойынша сауда өкілеттігі бар жеке тұлға; тұрақты сатып алушы немесе тапсырыс беруші, тұрақты келермен, аларман; өз атынан және өзінің есебінен басқа тұлғаның, мысалы, шот ашу және шот қызмет ...

Климатотерапия

Климатотерапия - халықтың тұрғылықты жерлеріндегі және климаттық курорттардағы сыртқы ортаның метеорологиялық жағдайлары мен климат ерекшеліктерін емдеу, сауықтыру мақсатында пайдалану.

Климатты жіктеу

Климатты жіктеу - Жер шарының климаттарын әр түрлі ерекше касиеттері немесе пайда болу жағдайлары бойынша бөлу. Климатты жіктеу климаттык аудандармен тығыз байланысты. Жер шары бойынша көптеген климат жіктеулерінің ішінен Коппеннің жіктеуі белгіл ...

Климаттық аймақ

Климаттық зона - белгілі бір климаттық көрсеткіштер мен радиациялық баланстың, орташа және шеткі температураның, атмосфералық жауын-шашынның жылдық жинағы мен жауу режімінің мәндері бойынша ерекшеленетін Жер шарының кеңбайтақ аумағы. Климаттық зо ...

Климаттық аномалия

Климаттық аномалия - қандай да бір метеорологиялық элементтердің климаттық нормадан айтарлықтай ауытқуы. Ауытқу белгісіне байланысты климаттық аномалияның оң немесе теріс екені туралы айтылады.

Климаттық атыраптар

Климаттық атыраптар - климаттық зонаның немесе климаттық белдеудің белгілі бір климат типін құрайтын бөлігі.

Климаттық аудандау

Климаттық аудандау - климаттың әр түрлі көрсеткіштері немесе олардың жиынтығы бойынша Жер шарының немесе оның әр түрлі бөліктерінің бетін зоналарға, аудандарға бөлу. Климаттық аудандау климатты жіктеуге негіз болып табылады.

Климаттық геоморфология

Климаттық геоморфология - көбінесе әр түрлі табиғи зоналардың климат жағдайларымен байланысты бедер түзуші процестерді зерттейтін геоморфологияның бөлімі. Климаттық геоморфологияның объектісіне экзогендік процестермен тузілген бедер пішіндері - м ...

Климаттық және биогеографиялық белдемділік.

Климаттық және биогеографиялық белдемділік. Палеомагниттік деректер бойынша полюстер триаста Еуразияның солтүстікүстік-шығысы мен Австралияның оңтүстік жағынан өткен. Ылғалдану сипаты бойынша табиғи алқаптар экстрааридті немесе шөл, қоңыржай-арид ...

Климаттық карталар

Климаттық карталар - климаттың жеке элементтері мен кеңістіктік заңдылықтарын бейнелейтін карталар. Климаттық карталарды климат түзуші факторлардың, термиялық режімнің, ылғалдылык жағдайларының, жел режімінің, ауа қысымының, атмосфералық қүбылыст ...

Климаттық курорт

Климаттық курорт - климат ерекшеліктеріне сәйкес адамдарды климаттық емдеуге қолайлы жер. Климаттық курортты бірнеше типке боледі.

Климаттық маусымдар

Климаттық маусымдар - ұзақтығы бірнеше айға созылатын және климаты жалпылай алғанда бірыңғай болатын жыл кезеңдері. Ауа температурасының жылдық амплитудасы аз және ылғалдылығы біркелкі экваторлық беддеуде климаттық маусымдар білінбейді. Субэквато ...

Климаттық ресурстар

Климаттық ресурстар - Күн энергиясын, ылғалдылықты және жел энергиясын түгелдей қамтитын сарқылмайтын табиғи ресурстар. Климаттық ресурстар адамнын материалдық және материалдық емес іс- қимылында тікелей тұтыньшмайды, пайдалану кезінде жойылып ке ...

Климаттық фактор

Климаттық фактор - Жердің бетіне күн энергиясының келу ерекшеліктерінен, ауа массаларының айналысынан, жылу мен ылғалдың теңдестігіннен, атмосфералық қысымның динамикасынан және басқа да метеорологиялық элементтерден болатын фактор.

Климаттық факторлар

Климаттық факторлар - жер бетіндегі геофизикалық немесе биологиялық процестерге және адамның шаруашылық іс-қимылына әсер ететін климаттың элементтері ; климат түзілу себептері мен жағдайлары, мысалы, Күн радиациясы, атмосфераның жалпы циркуляцияс ...

Климаттық қар сызығы

Климаттық қар сызығы - нағыз қар шегі, қатты атмосфералық жауын-шашынның жылдық кіріс-шығыс теңдестігі нөлге тең болатын биіктік деңгейі. Климаттық қар сызығынан биікте жоғарыда "мәңгі" қар мен мұздықтар калыптасады. Бұл шектік сызықтың биіктігі ...

Климаттың географиялық факторлары

Климаттың географиялық факторлары - климат түзу процестерінің ағымын анықтайтын географиялық жағдайлар. Оларға: өсімдік, құрлық үсті бойынша - мұхиттар мен теңіздерден алыстығы, адамның іс-қимылдары жатады. топырақ бетінің сипаты, қар, жер бетіні ...

Климаттың континенттілігі

Климаттың континенттілігі - құрлықтың ірі массивтерінің атмосфераға күшті әсер етуі жағдайларында қалыптасатын климат ерекшеліктерінің жиынтығы. Бұған теңіз климатымен салыстырғанда ауа температурасының жылдық және тәуліктік амплитудалары; тәулік ...

Клинкер

Клинкер –, 1) құрылыста – тас орнына пайдалану үшін қатты күйдірілген қатты кірпіш. Түсі қоңыр немесе күңгірт қызыл болады. Кәдімгі күйдірілген қызыл кірпіштен анағұрлым берік, күнге, суға, желге төзімді. Оны жолға, көшеге, еденге төсеуге, кейде ...

Клинохлор

Клинохлор - силикаттар класына жататын хлориттің магнийлі түрі. Химиялық формуласы: 4.75Аl1.258 Жасыл тақтатастарда көп тараған минерал.

Клирингілік қызмет

Клирингілік қызмет – бағалы қағаздар нарығында мәмілелер бойынша өзара міндеттемелерді айқындаумен, оларды өзара есепке алумен, және мұндай мәмілелердің ілеспе түрде және уақтылы орындалуын бақылаумен айналысатын кәсіпқойлық қызмет түрлерінің бір ...

Клиңон тілі

Клиңон тілі - Star Trek телевизиялық тізбегіндегі жатғаламшарлықтар клиңондардың тілі. Бұл тілді тілтанушы Марк Окранд нағыз "жатғаламшарлық" тіл болсын деп әдейі құрастырған. Сондықтан бұл тілдің көптеген өзіндік ерекшеліктері бар, мысалы сөйлем ...